«Ζούμε πιο γρήγορα απ’ όσο αντέχουμε»

 Τι γίνεται όταν το 100% δεν είναι ποτέ αρκετό;

Ζούμε σε μια εποχή όπου η ταχύτητα έχει αναχθεί σε αρετή.

Όχι απλώς κινούμαστε γρήγορα· οφείλουμε να κινούμαστε γρήγορα. Να προλαβαίνουμε, να αποδίδουμε, να εξελισσόμαστε, να είμαστε συνεχώς «ενεργοί». Το 100% δεν είναι ποτέ αρκετό, γιατί αμέσως μετατρέπεται σε νέο κατώφλι. Και κάπως έτσι, η καθημερινότητα παύει να είναι χώρος ζωής και γίνεται πεδίο διαρκούς επιβίωσης.

Η σύγχρονη ζωή, ιδίως στο αστικό περιβάλλον, μας εκθέτει καθημερινά σε μια αδιάκοπη αλληλουχία ερεθισμάτων, απαιτήσεων και πιέσεων. Ο χρόνος τεμαχίζεται, η προσοχή διασπάται, η παύση εκλείπει. Δεν μπορούμε να καθίσουμε ούτε πέντε λεπτά χωρίς να ελέγξουμε το κινητό μας, χωρίς να «παραγάγουμε» κάτι, χωρίς να νιώσουμε ενοχή για την αδράνεια. Κι όμως, το σώμα και ο νους δεν έχουν σχεδιαστεί για διαρκή συναγερμό. Το χρόνιο στρες, που χαρακτηρίζει την καθημερινότητα των πόλεων, δεν λειτουργεί πια ως κινητήριος δύναμη αλλά ως παράγοντας φθοράς.

Ο εθισμός στην αδρεναλίνη δεν εμφανίζεται τυχαία. Σε έναν κόσμο όπου η αξία μετριέται με δείκτες παραγωγικότητας, η υπερένταση γίνεται κανονικότητα. Μαθαίνουμε να ζούμε «στο κόκκινο», να συγχέουμε την εξάντληση με την επιτυχία και την ανάπαυση με την αποτυχία. Όταν η ένταση υποχωρεί, βιώνεται ως κενό· όταν επιμένει, γίνεται τρόπος ύπαρξης. Έτσι, το σώμα παραμένει σε διαρκή κατάσταση εγρήγορσης, το νευρικό σύστημα δεν προλαβαίνει να επανέλθει και η ψυχική ανθεκτικότητα διαβρώνεται.

Οι ψυχολογικές συνέπειες είναι πολυεπίπεδες. Άγχος, ευερεθιστότητα, αϋπνία, συναισθηματική αποστασιοποίηση. Ο θυμός που δεν εκφράζεται, επειδή «δεν υπάρχει χρόνος», εγκλωβίζεται. Και ο εγκλωβισμένος θυμός δεν εξαφανίζεται· μετατρέπεται σε σωματοποίηση, σε πονοκεφάλους, σε γαστρεντερικά προβλήματα, σε χρόνια κόπωση. Η ένταση που δεν βρίσκει διέξοδο χαράσσεται ως τραύμα: μικρό, επαναλαμβανόμενο, αθόρυβο. Ένα τραύμα καθημερινότητας το οποίο μετατρέπεται σε πολλαπλά μικρά τραύματα, που δεν έχει ένα μεμονωμένο γεγονός ως αιτία, αλλά μια συνεχή κατάσταση πίεσης

Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στο άτομο. Μεταφέρονται στις σχέσεις. Στην οικογένεια, στην εργασία, στον δημόσιο χώρο. Η έλλειψη προσωπικού ποιοτικού χρόνου μειώνει την ενσυναίσθηση, αυξάνει την επιθετικότητα, φτωχαίνει την επικοινωνία. Ο άλλος γίνεται εμπόδιο ή απειλή στο ήδη ασφυκτικό μας πρόγραμμα. Έτσι, η συλλογική ζωή διαβρώνεται από μικρές εκρήξεις θυμού, από αποσύνδεση, από μια διάχυτη δυσανεξία.

Κι όμως, τρέχουμε να προλάβουμε. Τι άραγε; Ένα αύριο που μπορεί να μην έρθει ποτέ. Μια επόμενη επιτυχία που δεν θα μας ξεκουράσει και θα μας γεμίσει μόνο για λίγα δευτερόλεπτα. Μια υπόσχεση νοήματος που συνεχώς μετατίθεται. Η υπαρξιακή ειρωνεία είναι σκληρή: αγωνιζόμαστε μανιωδώς να «ζήσουμε καλύτερα», θυσιάζοντας τη δυνατότητα να ζήσουμε. Όπως δείχνουν σύγχρονες προσεγγίσεις της ψυχικής υγείας, πολλές από τις λεγόμενες «ασθένειες του πολιτισμού» δεν είναι ατομικές αποτυχίες, αλλά κοινωνικά συμπτώματα ενός τρόπου ζωής που ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια.

Ίσως, τελικά, η πιο ριζοσπαστική πράξη της εποχής μας δεν είναι να κάνουμε περισσότερα, αλλά να σταθούμε. Να αντέξουμε την παύση. Να θυμηθούμε ότι η αξία της ζωής δεν μετριέται σε ταχύτητα, αλλά σε παρουσία. Γιατί αν συνεχίσουμε να ζούμε πιο γρήγορα απ’ όσο αντέχουμε, το τίμημα δεν θα είναι μόνο η εξάντληση· θα είναι η απώλεια του ίδιου του νοήματος της ζωής και του λόγου ύπαρξης.

ΠΗΓΗ