Economist: Γιατί το IPAN ακροβατεί στο χείλος του γκρεμού

 

Η μάχη για τη διαδοχή του Χαμενεΐ, η οικονομική κατάρρευση και η αποδυνάμωση των εξωτερικών «αντιπροσώπων», φέρνουν το Ιράν αντιμέτωπο με το φάσμα της βίαιης κατάρρευσης ή του εμφυλίου

Σε μια από τις πιο ανησυχητικές αναλύσεις για το μέλλον της Μέσης Ανατολής, το έγκυρο βρετανικό περιοδικό The Economist κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την εσωτερική σταθερότητα του Ιράν. Σαράντα πέντε χρόνια μετά την Ισλαμική Επανάσταση, το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης φαίνεται να έχει εξαντλήσει το πολιτικό του κεφάλαιο, αντιμετωπίζοντας ένα εκρηκτικό μείγμα οικονομικής εξαθλίωσης, κοινωνικής οργής και εσωτερικών ερίδων, που απειλούν να βυθίσουν τη χώρα στο χάος.

Η απώλεια νομιμοποίησης και η οικονομική «αιμορραγία»

Σύμφωνα με την ανάλυση, το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ του καθεστώτος και των πολιτών έχει διαρραγεί ανεπανόρθωτα. Η πλειονότητα του πληθυσμού, ειδικά η νεολαία που πρωταγωνίστησε στο κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», βλέπει τους κυβερνώντες ως διεφθαρμένους δυνάστες και όχι ως θρησκευτικούς ηγέτες.

Η οικονομία βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση. Ο πληθωρισμός καλπάζει, το εθνικό νόμισμα (ριάλ) έχει χάσει δραματικά την αξία του και οι κυρώσεις της Δύσης έχουν στραγγαλίσει τις εμπορικές δυνατότητες της χώρας. Το καθεστώς, αδυνατώντας να προσφέρει ευημερία, στηρίζεται πλέον αποκλειστικά στην καταστολή για να επιβιώσει.

Το «αγκάθι» της διαδοχής του Χαμενεΐ

Ο καταλύτης για τις επερχόμενες εξελίξεις είναι η ηλικία και η υγεία του Ανώτατου Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ. Στα 85 του χρόνια, το ερώτημα της διαδοχής του δεν είναι απλώς θεωρητικό, αλλά μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια του κράτους.

Ο Economist επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρος και κοινά αποδεκτός διάδοχος. Το παρασκήνιο βράζει από τις κινήσεις διαφορετικών φατριών που επιδιώκουν να ελέγξουν την επόμενη μέρα. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι σκληροπυρηνικοί κληρικοί και από την άλλη οι πανίσχυροι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι ελέγχουν μεγάλο μέρος της οικονομίας και των ενόπλων δυνάμεων. Ο φόβος είναι ότι ο θάνατος του Χαμενεΐ θα πυροδοτήσει μια βίαιη σύγκρουση εξουσίας, μετατρέποντας τις πολιτικές διαφωνίες σε ένοπλη αντιπαράθεση.

Η γεωπολιτική απομόνωση

Παράλληλα, το δόγμα της «εξαγωγής της επανάστασης» μέσω περιφερειακών συμμαχιών φαίνεται να καταρρέει. Το Ισραήλ έχει καταφέρει συντριπτικά πλήγματα στους «αντιπροσώπους» (proxies) του Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Χαμάς στη Γάζα. Η αποδυνάμωση του «Άξονα της Αντίστασης» αφήνει την Τεχεράνη εκτεθειμένη και απομονωμένη, αφαιρώντας της το βασικό εργαλείο αποτροπής που διέθετε απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Το σενάριο του εμφυλίου πολέμου

Το δημοσίευμα καταλήγει σε ένα τρομακτικό σενάριο: Εάν το καθεστώς κλονιστεί περαιτέρω, η χώρα δεν θα οδηγηθεί απαραίτητα σε μια ειρηνική δημοκρατική μετάβαση. Αντίθετα, υπάρχει ο σοβαρός κίνδυνος ενός εμφυλίου πολέμου ή μιας «λιβυκοποίησης» του Ιράν.

Οι Φρουροί της Επανάστασης, έχοντας πολλά να χάσουν, είναι πιθανό να πολεμήσουν μέχρι τέλους για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους. Την ίδια στιγμή, οι εθνοτικές μειονότητες (Κούρδοι, Βαλόχοι, Άραβες) ενδέχεται να εκμεταλλευτούν το κενό εξουσίας για να διεκδικήσουν αυτονομία, διαμελίζοντας την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.

Το Ιράν, λοιπόν, βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η επιβίωση του καθεστώτος κρέμεται από μια κλωστή και η όποια διαταραχή –είτε λόγω του θανάτου του ηγέτη είτε λόγω μιας νέας λαϊκής εξέγερσης– θα μπορούσε να σπρώξει τη χώρα στον γκρεμό.