H Eποχή της "Mόνιμης επιφυλακής", ξεκίνησε

 

Η εποχή της "μόνιμης επιφυλακής", ξεκίνησε .

*Άρθρο του Φώτη Αλεξόπουλου

Ο Πλανήτης εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής

μετάβασης. Οι βεβαιότητες που διαμόρφωσαν τη διεθνή τάξη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο μοιάζουν να υποχωρούν, ενώ νέες μορφές ισχύος, νέες τεχνολογίες και νέες ισορροπίες διαμορφώνουν ένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, ολοένα και περισσότεροι αναλυτές συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: από εδώ και στο εξής η διεθνής κοινότητα θα ζει σε μια κατάσταση διαρκούς, αυξημένης επιφυλακής.

Η γεωπολιτική πραγματικότητα αλλάζει με ταχύτητα. Οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους, οι περιφερειακές συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται και η έννοια της ασφάλειας αποκτά νέες διαστάσεις. Ο πόλεμος, όπως τον γνωρίζαμε για δεκαετίες, μετασχηματίζεται. Τα παραδοσιακά πεδία μάχης παραχωρούν σταδιακά χώρο σε τεχνολογίες που επιτρέπουν την εξ αποστάσεως σύγκρουση: μη επανδρωμένα αεροσκάφη, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, κυβερνοεπιθέσεις και βαλλιστικοί πύραυλοι καθορίζουν πλέον την έκβαση των συγκρούσεων.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα αλλάζει ακόμη και η εικόνα του στρατιώτη. Ο ηρωισμός δεν μετριέται πλέον αποκλειστικά με την παρουσία στο πεδίο της μάχης, αλλά συχνά με την ικανότητα χειρισμού τεχνολογικών συστημάτων από μεγάλες αποστάσεις. Ο «ήρωας» της νέας εποχής μπορεί να βρίσκεται σε ένα κέντρο επιχειρήσεων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, καθοδηγώντας drones ή πυραυλικά συστήματα που πλήττουν στόχους με ακρίβεια. Η τεχνολογία μειώνει το ανθρώπινο ρίσκο για τον επιτιθέμενο, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πιο απρόσωπο και ίσως πιο επικίνδυνο περιβάλλον σύγκρουσης.

Παράλληλα, φαίνεται να μεταβάλλεται και η ίδια η λογική της διεθνούς τάξης. Οι αρχές και οι αξίες που θεωρητικά διέπουν το διεθνές σύστημα , το διεθνές δίκαιο, οι πολυμερείς θεσμοί, οι κανόνες συνεργασίας δοκιμάζονται. Στην πράξη, συχνά επιβεβαιώνεται μια παλιά αλλά διαχρονική πραγματικότητα της διεθνούς πολιτικής: ότι η ισχύς εξακολουθεί να αποτελεί τον τελικό κριτή. Όπως έγραφε ο Θουκυδίδης, «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλεται».

Η επιστροφή της πολιτικής ισχύος στο επίκεντρο της διεθνούς σκηνής σημαίνει ότι οι κανόνες δεν εξαφανίζονται, αλλά συχνά ερμηνεύονται ή επιβάλλονται από εκείνους που διαθέτουν τα μέσα να τους υποστηρίξουν. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο κόσμος οδηγείται σε πλήρη αναρχία, αλλά σίγουρα ότι οι θεσμοί και οι συμφωνίες θα λειτουργούν όλο και περισσότερο υπό τη σκιά της στρατιωτικής, οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν νέες προκλήσεις αλλά και νέες ανάγκες στρατηγικής σκέψης. Η αποτροπή, η τεχνολογική επάρκεια, οι ισχυρές συμμαχίες και η διπλωματική ευελιξία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η εθνική ασφάλεια δεν θα εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των στρατιωτών ή των οπλικών συστημάτων, αλλά από την ικανότητα μιας χώρας να προσαρμόζεται σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη νέα εποχή, παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η τεχνολογική εξέλιξη και η ισχύς να αντικαταστήσουν πλήρως τις αξίες και τις αρχές που διαμόρφωσαν τη διεθνή συνεργασία τις τελευταίες δεκαετίες; Ή μήπως η ίδια η αστάθεια θα αναγκάσει τις κοινωνίες να επαναπροσδιορίσουν την ανάγκη για κανόνες, θεσμούς και ισορροπίες;

Η ιστορία δείχνει ότι οι περίοδοι γεωπολιτικής αναταραχής συχνά οδηγούν είτε σε νέες συγκρούσεις είτε σε νέες μορφές διεθνούς ισορροπίας. Το βέβαιο είναι ότι ο κόσμος αλλάζει και μαζί του αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ασφάλεια, τον πόλεμο και την ισχύ.

Σε αυτή τη νέα εποχή της «μόνιμης επιφυλακής», η μεγαλύτερη πρόκληση ίσως δεν είναι μόνο στρατιωτική ή τεχνολογική. Είναι πρωτίστως πολιτική και ηθική: αν οι κοινωνίες θα επιτρέψουν η ισχύς να καθορίζει αποκλειστικά τους κανόνες ή αν θα επιδιώξουν να διατηρήσουν ένα διεθνές σύστημα όπου η δύναμη συνυπάρχει με τις αρχές.

*******Ο Φώτης Αλεξόπουλος είναι Οικονομολόγος – Πτυχιούχος του ΠΑΝΤΕΙΟΥ Πανεπιστημίου στην Σχολή Επιστημών Οικονομίας και Δημόσιας Διοίκησης με Μεταπτυχιακές σπουδές στην Περιφερειακή και Αστική Ανάπτυξη