Εδώ και περίπου μισό αιώνα, οι «πετρελαϊκές μοναρχίες» της Μέσης Ανατολής έχουν αυτοαποκαλεστεί αξιόπιστοι προμηθευτές πετρελαίου χαμηλού κόστους. Ωστόσο, ο τρίτος πόλεμος του Κόλπου, που βρίσκεται ήδη στην πέμπτη εβδομάδα του, έχει διαλύσει αυτή την εικόνα.
Με τα Στενά του Ορμούζ σε μεγάλο βαθμό κλειστά, το 15% του παγκόσμιου πετρελαίου δεν μπορεί να φτάσει στον προορισμό του. Όλα τα κράτη του Κόλπου έχουν μειώσει την παραγωγή και έχουν δει τα έσοδα από τις εξαγωγές να μειώνονται.
Όλα εκτός από το ένα: Καθώς τα δεξαμενόπλοιά του συνεχίζουν να διασχίζουν τα Στενά, το Ιράν κερδίζει πλέον σχεδόν διπλάσια από τις πωλήσεις πετρελαίου κάθε μέρα σε σχέση με πριν αρχίσουν να πέφτουν οι αμερικανικές και ισραηλινές βόμβες στις 28 Φεβρουαρίου.
Μπορεί να δέχεται χτυπήματα στο πεδίο της μάχης, αλλά το καθεστώς κερδίζει τον ενεργειακό πόλεμο. Είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς πόσα βαρέλια εξάγει ο Ιράν με τις μεγαλύτερες αποκλίσεις από τις κυρώσεις. Τα δεξαμενόπλοιά του είναι πιο «κρυφά» από ποτέ, οι εμπορικοί πάροχοι δορυφορικών εικόνων έχουν σταματήσει τις ενημερώσεις τους για την περιοχή και η ηλεκτρονική κρυπτογράφηση έχει σκορπίσει... ομίχλη στον Κόλπο.
Ωστόσο, μια πηγή με γνώση των μυστικών του πετρελαίου του Ιράν, η οποία μίλησε στον Economist υπό τον όρο της ανωνυμίας, επιβεβαιώνει ότι η χώρα εξάγει επί του παρόντος 2,4-2,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ημερησίως (b/d), συμπεριλαμβανομένων 1,5-1,8 mb/d αργού πετρελαίου. Αυτό είναι το ίδιο, αν όχι περισσότερο, από ό,τι κατά μέσο όρο πέρυσι. Επίσης, πωλείται σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Επιπλέον, η πετρελαϊκή «μηχανή» του Ιράν έχει προσαρμοστεί με τρόπους που την καθιστούν πιο ανθεκτική στις επιθέσεις και τις κυρώσεις. Τα περισσότερα από τα έσοδα πηγαίνουν πλέον στο Σώμα των «Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης», την επίλεκτη μαχητική δύναμη του καθεστώτος. Και η Κίνα φαίνεται να παίζει ενεργό ρόλο στη ροή των χρημάτων.
Οι τρεις πυλώνες του σχεδίου
Το πολεμικό σεντούκι του Ιράν είναι θαμμένο βαθιά στην Ασία, ασφαλές από τα ισραηλινά πυρομαχικά. Οι πετρελαϊκές επιχειρήσεις του Ιράν βασίζονται σε τρεις πυλώνες: «πωλητές», ναυτιλία και «σκιώδεις τράπεζες».
Όπως στα περισσότερα πετρελαϊκά κράτη, οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου διαχειρίζονται κατ' όνομα από έναν κρατικό παραγωγό, την Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου (NIOC). Η πρακτική είναι διαφορετική. Σε μια χώρα που δεν διαθέτει σκληρό νόμισμα, το πετρέλαιο προσφέρει μια μορφή ρευστότητας. Παρατάξεις της κυβέρνησης, από το υπουργείο Εξωτερικών έως την αστυνομία, λαμβάνουν βαρέλια που μπορούν να πουλήσουν.
Ορισμένα θρησκευτικά ιδρύματα έχουν επίσης κονδύλια. Όλα αυτά τα ιδρύματα ελέγχονται από περίπου 20 ολιγάρχες που χρησιμοποιούν τα δικά τους δίκτυα για να μετατρέψουν το πετρέλαιο σε μετρητά, σύμφωνα με ιρανικές πηγές. Ορισμένες εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Αλί Σαμχανί, ο οποίος κάποτε διηύθυνε το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, είναι πλέον νεκροί. Άλλοι επιζούν. Ο γιος του Σαμχανί, Χοσεΐν, διευθύνει μια εμπορική και ναυτιλιακή αυτοκρατορία. Η «ομάδα» που περιβάλλει τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ - γιο και διάδοχο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη, ο οποίος σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου - εμπλέκεται επίσης στις πετρελαϊκές επιχειρήσεις.
Ορισμένοι έμποροι σχετίζονται με τον Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζέι, έναν κορυφαίο ισλαμικό νομικό. Πολλά από αυτά τα άτομα έχουν δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Emma Li της Vortexa, μιας εταιρείας εντοπισμού πλοίων, εκτιμά ότι η δύναμη, η οποία διαχειρίζεται τα δικά της πετρελαιοπηγεία, βρίσκεται πίσω από το μεγαλύτερο μέρος της πρόσφατης αύξησης των εξαγωγών πετρελαίου. Ο γιος και ο γαμπρός του Mohsen Rezaee, πρώην αρχιστράτηγου των Φρουρών, ο οποίος έγινε στρατιωτικός σύμβουλος του νεότερου κ. Χαμενεΐ τον Μάρτιο, λέει ότι διακινούνται πολλά βαρέλια. Ο διεθνής βραχίονας των Φρουρών, η Δύναμη Quds, ελέγχει το 25% της αργής παραγωγής του Ιράν.
Αυτή η αποκεντρωμένη δομή είναι δύσκολο να «χτυπηθεί» από αέρος. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι Φρουροί έχουν επίσης ενισχύσει τον έλεγχό τους στη ναυτιλία - τον δεύτερο πυλώνα των πετρελαϊκών επιχειρήσεων του Ιράν. Η δύναμη ελέγχει το Ορμούζ και τις μεταφορές και τις επικοινωνίες σε μεγάλο μέρος του Κόλπου.
Ονομαστικά ιδιωτικές εταιρείες που ανήκουν στους Φρουρούς ή συνδέονται με την Khatam al-Anbiya, έναν άλλο κλάδο των ενόπλων δυνάμεων, συντονίζουν το μεγαλύτερο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας εμπορευμάτων με την Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Sahand (βιομηχανική εταιρεία), η Sahara Thunder (εμπορική επιχείρηση), η Pasargad (χρηματοπιστωτικός όμιλος), η Admiral (ναυτιλιακή εταιρεία του κ. Shamkhani) και η Persian Gulf Petrochemical Company, η οποία διαχειρίζεται μονάδες επεξεργασίας πετρελαίου. Όλες υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις επειδή λειτουργούν ως εταιρείες-βιτρίνα.
Πώς «εξαφανίζουν» τα δεξαμενόπλοια
Οι υπεύθυνοι της εφοδιαστικής αλυσίδας του Ιράν εργάζονται σκληρά για να κρατήσουν τα δεξαμενόπλοιά τους μακριά από κινδύνους - το φορτίο μπορεί να αξίζει 150-200 εκατομμύρια δολάρια, πέντε έως δέκα φορές την αξία των πετρελαιοφόρων που το μεταφέρουν.
Στο νησί Χαργκ, από το οποίο συνήθως αναχωρεί το 90% του αργού πετρελαίου του Ιράν, τα πλοία στην εξώτατη «προβλήτα T» (βλ. χάρτη, κάτω) λειτουργούν πλέον με διαδικασίες έκτακτης ανάγκης διαφυγής. Σε περίπτωση επίθεσης, τα πλοία μπορούν να κόψουν τα σχοινιά πρόσδεσης και να πλεύσουν χωρίς τη βοήθεια ρυμουλκού.
Η προβλήτα Azarpad, η οποία χειρίζεται τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια, έχει μειώσει τη χρήση από τις δύο θέσεις της, για λόγους ασφαλείας. Τα δεξαμενόπλοια shuttle συνεχίζουν να εκτελούν δρομολόγια μεταξύ Χαργκ, κοντινών νησιών και πλοίων αποθήκευσης. Η Αμερική έχει βομβαρδίσει στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Χαργκ και έχει απειλήσει να καταλάβει το νησί.
Αλλά οι Φρουροί φαίνεται να έχουν προετοιμαστεί για αυτό το σενάριο. Οι μικρότεροι τερματικοί σταθμοί Jask, Lavan και Sirri λειτουργούν και συγκεντρώνουν ρεκόρ αποθεμάτων (βλ. χάρτη, πάνω). Αν πιεστούν στο μέγιστο, αυτοί και άλλοι θα μπορούσαν να χειριστούν το 25% αυτού που εξάγει σήμερα το Χαργκ, εκτιμά ο Richard Nephew, πρώην Αμερικανός απεσταλμένος στο Ιράν.
Όλες οι λεπτομέρειες των πλοίων, συμπεριλαμβανομένου του φορτίου, των ονομάτων των πληρωμάτων και των προορισμών, κοινοποιούνται στους Φρουρούς μέσω μεσαζόντων κατά την αναχώρηση. Μόλις ελεγχθούν από τη ναυτική διοίκηση της δύναμης, αναφέρει μια πηγή, εκδίδεται ένας κωδικός πρόσβασης. Καθώς τα πλοία πλησιάζουν τα Στενά, τους ζητείται να δώσουν τον κωδικό μέσω ασυρμάτου.
Εάν εγκριθούν, ένα μικρό σκάφος των Φρουρών τα συνοδεύει. Συχνά αλλάζουν δρομολόγιο, μέσω ενός στενού διαδρόμου που «αγκαλιάζει» τις ακτές του Ιράν, όπου η δύναμη μπορεί να διεξάγει περισσότερους ελέγχους. Ορισμένα δεξαμενόπλοια καλούνται να πληρώσουν διόδια αρκετών εκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με το «Lloyd's List», ένα ναυτιλιακό περιοδικό.
Οι αναμεταδότες τους ενεργοποιούνται για λίγο για να αποφευχθούν συγκρούσεις - πριν σβήσουν ξανά καθώς τα δεξαμενόπλοια εισέρχονται στον Ινδικό Ωκεανό. Παρά την απόφαση της Αμερικής την περασμένη εβδομάδα να άρει τις κυρώσεις για την πώληση των σχεδόν ρεκόρ 150 εκατομμυρίων ιρανικών βαρελιών που βρίσκονται ήδη στη θάλασσα, τα ιρανικά δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να χρησιμοποιούν κάθε διαθέσιμο τέχνασμα -κλέβοντας τα διαπιστευτήρια άλλων πλοίων, πλαστογραφώντας έγγραφα, πλαστογραφώντας τις τοποθεσίες τους- για να αποκρύψουν την προέλευση του φορτίου τους.
«Νομίζουν ότι η απαλλαγή είναι παγίδα», λέει μια πηγή που γνωρίζει τις ναυτιλιακές δραστηριότητες του Ιράν. Τα περισσότερα μεταφέρουν το φορτίο τους στην ανοιχτή θάλασσα στα ανοιχτά της Μαλαισίας ή της Σιγκαπούρης σε πλοία που μοιάζουν νόμιμα.
Σχεδόν πάντα τελικός προορισμός η Κίνα
Το τέλος του ταξιδιού είναι σχεδόν πάντα η Κίνα, η οποία απορροφά πάνω από το 90% του πετρελαίου του Ιράν. Οι αγοραστές είναι περίπου 100 μικρά διυλιστήρια στο Σαντόνγκ, στο βόρειο τμήμα της χώρας. Στα χαρτιά, αυτά είναι ανεξάρτητα από τους κρατικούς γίγαντες της Κίνας, οι οποίοι φοβούνται την έκθεση σε αμερικανικές κυρώσεις. Η πραγματικότητα είναι πιο «σκοτεινή».
Ορισμένα σκοτεινά διυλιστήρια θεωρούν τις κινεζικές πετρελαϊκές εταιρείες ως πελάτες. Η Shandong Shouguang Luqing Petrochemical, που έχει αγοράσει ιρανικό αργό πετρέλαιο αξίας τουλάχιστον 500 εκατομμυρίων δολαρίων όλα αυτά τα χρόνια, κατέχει μερίδια σε τρεις κοινοπραξίες με κρατικές επιχειρήσεις. Πριν από τον πόλεμο, μπορούσαν να αποκομίσουν εκπτώσεις έναντι του Brent της τάξης των 18-24 δολαρίων ανά βαρέλι για το Iranian Light, την κορυφαία ποιότητα της χώρας.
Τώρα που οι άλλες προμήθειες του Κόλπου έχουν στερέψει, η έκπτωση αυτή έχει συρρικνωθεί στα 7-12 δολάρια το βαρέλι. Λαμβάνοντας υπόψη το τυπικό κόστος μεταφοράς από τη Μαλαισία, το Iranian Light που παραδίδεται στην Κίνα είναι πλέον ακριβότερο από το Brent (βλ. διάγραμμα 2). Το ίδιο το Brent έχει εκτοξευθεί, ανεβάζοντας την τιμή των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης ενός ιρανικού βαρελιού για παράδοση σε λίγους μήνες στα 104 δολάρια, τρία τέταρτα πάνω από το προπολεμικό επίπεδό της.
Αυτό, σε συνδυασμό με το κυβερνητικό ανώτατο όριο στις τιμές της βενζίνης που εμποδίζει τα διυλιστήρια να μετακυλήσουν όλο το κόστος στους οδηγούς, συνθλίβει τα περιθώρια κέρδους των σκοτεινών διυλιστηρίων. Ακόμη και οι επιτρεπόμενες τιμές έχουν μειώσει τη ζήτηση για διυλισμένα προϊόντα από την Κίνα (βλ. διάγραμμα 3).
Ωστόσο, ορισμένα κρατικά διυλιστήρια εξετάζουν το ενδεχόμενο αγοράς ιρανικού πετρελαίου βάσει της αμερικανικής απαλλαγής, αναφέρει μια πηγή. Η NIOC νοικιάζει μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην ηπειρωτική Κίνα από τις οποίες θα μπορούσαν να αντλήσουν αυτές οι εταιρείες. Αυτό θα επισημοποιούσε τη συμμετοχή της Κίνας στο εμπόριο πετρελαίου του Ιράν.
Ο ρόλος των λογαριασμών στη... διαφυγή του χρήματος
Παρόμοια επισημοποίηση πιθανότατα δεν θα επεκταθεί στην κινεζική παρουσία στον τρίτο πυλώνα του συμπλέγματος λαθρεμπορίου του Ιράν - τις πληρωμές. Οι αγοραστές ιρανικού πετρελαίου, Κινέζοι ή μη, διευθετούν τα χρήματά τους πληρώνοντας σε λογαριασμούς «εμπιστευτικότητας» μιας χρήσης που έχουν ανοιχτεί για τον σκοπό αυτό, συνήθως σε μικρές κινεζικές τράπεζες στην ηπειρωτική χώρα ή στο Χονγκ Κονγκ.
Αυτοί οι λογαριασμοί είναι εγγεγραμμένοι στο όνομα εικονικών εταιρειών που έχουν συσταθεί, συχνά έναντι αμοιβής, από Κινέζους ιδιώτες. Τα έσοδα από το πετρέλαιο διοχετεύονται στη συνέχεια από αυτούς, μέσω χιλιάδων άλλων λογαριασμών εμπιστοσύνης, οπουδήποτε τα θέλει το Ιράν.
Ένα μέρος των χρημάτων παραμένει στην Κίνα, για την πληρωμή αγαθών που θέλει να εισαγάγει το Ιράν. Τα υπόλοιπα αποστέλλονται σε όλο τον κόσμο. Το περιοδικό Economist εξασφάλισε τα ονόματα δύο κινεζικών εταιρειών που χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά χρημάτων από το ιρανικό πετρέλαιο τους τελευταίους μήνες.
Μαζί με την Kharon, μια ερευνητική εταιρεία, ο Economist διαπίστωσε ότι αυτές οι εταιρείες έχουν πραγματοποιήσει συναλλαγές με κατασκευαστές πλαστικών στην Ινδία, το Καζακστάν και την Τουρκία. Αυτό το σκιώδες σύστημα πληρωμών λειτουργεί από ειδικά τμήματα εντός ιρανικών εταιρειών που ελέγχονται από το υπουργείο Άμυνας του Ιράν ή τους Φρουρούς, που λειτουργούν σαν άτυπες τράπεζες.
Η πυκνότητα των δικτύων λογαριασμών τους -που αριθμούν χιλιάδες- τους επιτρέπει να αντέχουν τους κραδασμούς που δημιουργούνται από τον πόλεμο. Τις τελευταίες εβδομάδες, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που κάποτε ήταν καταφύγιο για το ιρανικό χρήμα, έχουν μοιραστεί εκτεταμένες πληροφορίες σχετικά με τράπεζες και εταιρείες που συνδέονται με το Ιράν με την Αμερική.
Αυτό έχει ωθήσει το Ιράν να εγκαταλείψει αυτά τα κανάλια και να αναδιαρθρώσει τα κεφάλαιά του αλλού. Οι συναλλαγές δρομολογούνται πλέον μέσω δύο ή τριών επιπλέον επιπέδων εικονικών εταιρειών και αντιμετωπίζονται με «εξαιρετική προσοχή», λέει μια πηγή με γνώση των δικτύων.
Ένας σεβαστός αριθμός λογαριασμών που συνδέονται με το Ιράν και παρακολουθούνται από άτομα, οι οποίοι κατείχαν συνολικά 6-7 δισεκατομμύρια δολάρια πριν από τον πόλεμο, έχει δει αναλήψεις καθώς οι διαχειριστές έχουν προσπαθήσει να φυγαδεύσουν τα χρήματα αλλού. Δεν υπάρχει έλλειψη «καταφυγίων»: τραπεζικοί λογαριασμοί στην Ανατολική Ασία, τη Βρετανία, τη Γερμανία, τη Γεωργία, την Ιταλία και τη Ρουμανία συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται, λέει η πηγή.
Ο μηχανισμός έχει αναπτύξει τέτοια αντανακλαστικά που εισάγει νέα πολυπλοκότητα ώστε τα χρήματα να γίνονται όλο και πιο δύσκολο να εντοπιστούν ακόμη και για την κεντρική τράπεζα του Ιράν - και πιο εύκολο να τα απορροφήσουν οι βαρόνοι του πετρελαίου της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου