Του Φώτη Αλεξόπουλου
Το ζήτημα της κοινωνικής ένταξης των ΡΟΜΑ αποτελεί διαχρονικά μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες του ελληνικού κράτους από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα.
Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες κυβερνήσεων και τις νομοθετικές παρεμβάσεις, η πραγματικότητα παραμένει σκληρή: οι καταυλισμοί συνεχίζουν να υπάρχουν, η κοινωνική περιθωριοποίηση διευρύνεται και η παραβατικότητα σε ορισμένες περιοχές αυξάνεται, προκαλώντας έντονη ανασφάλεια στις τοπικές κοινωνίες.Κατά την προσωπική μου άποψη, το μεγαλύτερο λάθος όλων των κυβερνήσεων ήταν ότι αντιμετώπισαν το ζήτημα αποσπασματικά και επικοινωνιακά, χωρίς μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και χωρίς ουσιαστική στόχευση στην κοινωνική ενσωμάτωση. Παρεμβάσεις όπως ο Νόμος 4183/17 καθώς και η προσπάθεια εφαρμογής της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΦΕΚ 412, Τεύχος Β’, αριθμός ΡΟ64), που προωθήθηκε ως ένα σχέδιο μετεγκατάστασης των ΡΟΜΑ, απέτυχε ώστε να δώσει πραγματική λύση. Και αυτό γιατί επιχειρήθηκε για ακόμη μία φορά να αντιμετωπιστεί ένα σύνθετο κοινωνικό πρόβλημα με πρόχειρες διοικητικές κινήσεις και χωρίς συνολικό εθνικό σχέδιο.
Η αλήθεια είναι ότι τέτοια ζητήματα δεν λύνονται ούτε με προσωρινές «πιλοτικές» παρεμβάσεις ούτε με λογικές εντυπωσιασμού. Το πρόβλημα των ΡΟΜΑ δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Είναι ένα διαβαλκανικό κοινωνικό ζήτημα με ιστορικές, πολιτισμικές και οικονομικές διαστάσεις, που απασχολεί όλες σχεδόν τις χώρες της περιοχής εδώ και δεκαετίες.
Από το 1992 και μετά, με τις μεγάλες γεωπολιτικές αλλαγές στα Βαλκάνια, υπήρξε σημαντική μετακίνηση πληθυσμών ΡΟΜΑ προς την Ελλάδα από χώρες όπως η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Αλβανία και τα Σκόπια. Οι λόγοι ήταν κυρίως οικονομικοί: καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, επιδόματα και ευκαιρίες επιβίωσης. Ωστόσο, η έλλειψη σοβαρής κρατικής πολιτικής οδήγησε τελικά στη δημιουργία ακόμη μεγαλύτερων θυλάκων φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να σηκώσει μόνη της το βάρος ενός συνολικού βαλκανικού προβλήματος. Για αυτό και η ελληνική πολιτεία οφείλει να επικεντρωθεί πρωτίστως στην οργανωμένη κοινωνική ένταξη των Ελλήνων ΡΟΜΑ, μέσα από μια νέα εθνική στρατηγική που θα στηρίζεται στον ρεαλισμό και όχι στις ιδεοληψίες.
Πρώτο και βασικό βήμα πρέπει να είναι η οριστική εγκατάλειψη του μοντέλου των καταυλισμών. Οι καταυλισμοί απέτυχαν παταγωδώς. Δημιούργησαν γκετοποίηση, απομόνωση, παραβατικότητα και έναν μόνιμο κοινωνικό αποκλεισμό που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Δεν μπορεί η πολιτεία να μιλά για ένταξη, όταν επιτρέπει τη διατήρηση περιοχών έξω από κάθε ουσιαστικό κοινωνικό και θεσμικό πλαίσιο.
Αντίθετα, απαιτείται σταδιακή κοινωνική ενσωμάτωση μέσα στον κοινωνικό ιστό, με παράλληλη διάλυση των καταυλισμών και εφαρμογή προγραμμάτων στέγασης που δεν θα δημιουργούν νέες «κλειστές» κοινότητες. Η λύση δεν είναι να μεταφερθεί απλώς το πρόβλημα από έναν δήμο σε έναν άλλο, αλλά να υπάρξει πραγματική ανακατανομή του πληθυσμού και ένταξη με ανθρώπινους όρους.Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να χρηματοδοτήσει γενναία προγράμματα εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η υποχρεωτική εκπαίδευση των παιδιών πρέπει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Δεν μπορεί να υπάρξει καμία ουσιαστική αλλαγή χωρίς πρόσβαση στη γνώση, στην εργασία και στις ίσες ευκαιρίες.
Ωστόσο, δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις δεν μπορούν να υπάρξουν. Η πολιτεία οφείλει να συνδέσει τις κοινωνικές παροχές με την τήρηση βασικών υποχρεώσεων απέναντι στο κράτος και την κοινωνία. Η νόμιμη διαμονή, η φοίτηση των παιδιών στο σχολείο, ο σεβασμός των νόμων και η συνεργασία με τις δημόσιες αρχές πρέπει να αποτελούν αυτονόητες προϋποθέσεις για κάθε μορφή κρατικής στήριξης.
Επιπλέον, οι δήμοι και οι περιφέρειες πρέπει επιτέλους να προχωρήσουν σε ουσιαστική καταγραφή των οικογενειακών μερίδων, των μόνιμων κατοικιών και των πραγματικών κοινωνικών δεδομένων κάθε κοινότητας. Χωρίς πραγματικά στοιχεία και χωρίς διοικητική οργάνωση, οποιαδήποτε πολιτική είναι καταδικασμένη να αποτύχει.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η λύση δεν μπορεί να επιβληθεί μονομερώς. Απαιτείται ειλικρινής διάλογος μεταξύ της πολιτείας, των κοινοτήτων ΡΟΜΑ και των τοπικών κοινωνιών. Η συνύπαρξη δεν μπορεί να βασίζεται ούτε στον φόβο ούτε στην ανοχή της παραβατικότητας, αλλά στον αμοιβαίο σεβασμό, στη νομιμότητα και στην κοινωνική συμμετοχή.
Η χώρα χρειάζεται επιτέλους μια σοβαρή, μακροχρόνια και εθνική πολιτική για το ζήτημα των ΡΟΜΑ. Όχι άλλες πρόχειρες εξαγγελίες, όχι άλλες αποσπασματικές παρεμβάσεις και όχι άλλη μετάθεση του προβλήματος στο μέλλον. Γιατί όσο η πολιτεία αποτυγχάνει να ενσωματώσει κοινωνικά χιλιάδες ανθρώπους, τόσο θα διευρύνονται οι κοινωνικές ανισότητες, η παραβατικότητα και η ανασφάλεια.
Η κοινωνική ένταξη δεν είναι μόνο θέμα ανθρωπισμού. Είναι θέμα κοινωνικής συνοχής, δημόσιας ασφάλειας και εθνικής ευθύνης.
******* Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονομολόγος - Μέλος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος ΑΜ: 0140857/99 -Πτυχιούχος του ΠΑΝΤΕΙΟΥ Πανεπιστημίου στην Σχολή Επιστημών Οικονομίας και Δημοσίας Διοίκησης με Μεταπτυχιακές Σπουδές στα Εφηρμοσμένα Οικονομικά της Δημόσιας Διοίκησης - Μέλος του Διοικητικού Επιμελητηρίου(Όμιλος Επιστημόνων Δημόσιας Διοίκησης) - Μέλος του Συνδέσμου Ελλήνων Επιστημόνων Τοπικής &Περιφερειακής Ανάπτυξης(ΣΕΠ) - Πιστοποιημένος Μέντορας της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους με Αρ. Πιστοποίησης 1777(ΔΙΦΟΠ-ΕΕΑ) – Υπάλληλος του Εμπορικού &Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών -Πιστοποιημένος Χρήστης της Υπηρεσίας ΓΕΜΗ (Γενικό Εμπορικό Μητρώο Επιχειρήσεων) – Μέλος του ΙΝΚΑ /Γενική Ομοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος .
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου