Ένα γαλλογερμανικό σχέδιο επιχειρεί να βάλει τέρμα στην κακοφωνία της Ευρωπαικής εξωτερικής πολιτικής - Ο άτυπος πόλεμος για εξουσία μεταξύ Κάγια Κάλας και Ουρσουλα φον Ντερ Λάιεν
Και ενώ ο κόσμος κυριολεκτικά καίγεται, η Γαλλία και η Γερμανία προωθούν ένα κοινό σχέδιο που δίνει στην Κάγια Κάλας ευρύτερες αρμοδιότητες συντονισμού εντός της Κομισιόν, αλλά ταυτόχρονα τη θέτει πιο ξεκάθαρα υπό τον έλεγχο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενώ αποδυναμώνει την αυτόνομη Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS).
Σε μια εποχή που οι γεωπολιτικές εξελίξεις τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, η ΕΕ εμφανίζεται να εμπλέκεται σε θεσμικούς ανταγωνισμούς και παιχνίδια εξουσίας, ενώ την ίδια στιγμή, η εξωτερική πολιτική της χαρακτηρίζεται από πολλούς ως κατακερματισμένη και αναποτελεσματική.
Το σχέδιο, λεπτομέρειες του οποίου είδαν το φως της δημοσιότητας πριν λίγες ημέρες, συζητήθηκε την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου, στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στο Γουίκλοου της Ιρλανδίας και αποτελεί εξέλιξη προηγούμενων γαλλικών εισηγήσεων τον περασμένο Ιούνιο.
Τότε, ένα εσωτερικό γαλλικό έγγραφο παρουσίαζε τρεις επιλογές: πλήρη υπαγωγή της εξωτερικής πολιτικής στην Κομισιόν, μεταφορά λειτουργιών στο Συμβούλιο ή ενίσχυση της Κάλας ως «πρώτης εκτελεστικής αντιπροέδρου», με εποπτεία σε εμπόριο, ανάπτυξη και εξωτερικές σχέσεις.
Το νέο σχέδιο Παρισιού-Βερολίνου επιχειρεί έναν συμβιβασμό: η Κάλας, ως Ύπατη Εκπρόσωπος, θα αποκτήσει πιο πρακτικό ρόλο στον συντονισμό γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής, που σχετίζονται με την εξωτερική δράση – ανάπτυξη και συνεργασία (INTPA), ανθρωπιστική βοήθεια (ECHO), αμυντική βιομηχανία (DEFIS) και σχέσεις με γειτονικές χώρες. Παράλληλα, τμήμα του προσωπικού και των λειτουργιών της EEAS (περίπου 5.000 άτομα) θα μεταφερθεί στην Επιτροπή, με στόχο μείωση επικαλύψεων και εξοικονόμηση στον προϋπολογισμό.
Στην πράξη, αν το σχέδιο εγκριθεί, η Κάλας θα μπορεί να ασκεί έναν πιο ισχυρό έλεγχο σε τομείς που μέχρι τώρα μοιραζόταν ή δεν έλεγχε πλήρως. Ωστόσο, η τελική λέξη παραμένει στη φον ντερ Λάιεν, κατά το μοντέλο πρωθυπουργού-υπουργού Εξωτερικών σε εθνικό επίπεδο.
Η EEAS χάνει μέρος της αυτονομίας της, κάτι που οι πρωτεργάτες παρουσιάζουν ως λύση στη «θεσμική κακοφωνία» που ταλαιπωρεί την ΕΕ σε κρίσεις όπως η Ουκρανία.
Το Παρίσι είχε εμφανιστεί πιο θετικό στην ενίσχυση της Κάλας, ενώ το Βερολίνο ήταν πιο επιφυλακτικό απέναντι σε μια τέτοια εξέλιξη.
Το κοινό σχέδιο αντικατοπτρίζει την παραδοχή ότι η πραγματική ισχύς στην εξωτερική δράση βρίσκεται ήδη στην Επιτροπή. Πολλοί αναλυτές το βλέπουν ως περαιτέρω συγκέντρωση ισχύος στη φον ντερ Λάιεν και περιορισμό της ανεξαρτησίας της Ύπατης Εκπροσώπου. Η ίδια η Κάλας έχει δηλώσει ότι καλωσορίζει τη συζήτηση, αλλά υπενθυμίζει ότι οι ρόλοι καθορίζονται από τις Συνθήκες. Να σημειωθεί ότι οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή απαιτεί ομοφωνία των 27, τουλάχιστον μέχρι αυτή τη στιγμή.
Η Κάλας αντιτίθεται σθεναρά στην έγκριση του σχεδίου και έχει ξεκινήσει μια εκστρατεία στο παρασκήνιο, εναντίον της εφαρμογής του. «Αν κάποιος πάνω από εμένα παίρνει τις τελικές αποφάσεις, τότε δε θα μπορώ να κάνω αποτελεσματικά τη δουλειά μου», δήλωσε σε δημοσιογράφους. Παράλληλα, έριξε τις ευθύνες για την αναποτελεσματικότητα της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, όχι στην ίδια, αλλά στο γεγονός ότι υπάρχουν εμπόδια, όπως η προϋπόθεση της ομοφωνίας των χωρών-μελών σε σοβαρές αποφάσεις.
Με λίγα λόγια, έφερε ξανά στη δημόσια συζήτηση την κατάργηση της ομοφωνίας, γεγονός που πολλοί χαρακτηρίζουν ως υποβάθμιση της δημοκρατίας στην ΕΕ.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί τον βασικό καταλύτη του γαλλογερμανικού σχεδίου. Πολλές χώρες – μέλη της ΕΕ θεωρούν ότι η σημερινή διάρθρωση της ΕΕΑS και ο διπλός ρόλος της Κάλας αποδείχθηκαν ανεπαρκείς μπροστά σε μια κρίση τέτοιας κλίμακας, με αποτέλεσμα επικαλύψεις, καθυστερήσεις και θεσμικούς ανταγωνισμούς.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέλαβε ουσιαστικά την πρωτοβουλία σε κρίσιμα ζητήματα, όπως κυρώσεις, χρηματοδότηση, στρατηγικές συμφωνίες και διεθνείς επαφές, ενώ η Κάλας επικεντρώθηκε κυρίως στην πίεση για περισσότερες κυρώσεις και στρατιωτική βοήθεια.
Ορισμένα κράτη-μέλη την κατηγορούν ότι δίνει υπερβολική έμφαση στην αποδυνάμωση της Ρωσίας, χωρίς επαρκή στάθμιση του κόστους για την υπόλοιπη Ένωση και ότι δεν ηγείται των προσπαθειών για ενιαία γραμμή στις ειρηνευτικές συνομιλίες.
Παρίσι και Βερολίνο, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν αναλάβει πιο άμεσο ρόλο στη διπλωματία γύρω από την Ουκρανία (ομάδα E3), συμπεριλαμβανομένων συζητήσεων για εγγυήσεις ασφαλείας και πιθανές επαφές.
Το σχέδιο επιδιώκει να ευθυγραμμίσει καλύτερα τα εργαλεία της Επιτροπής (ανάπτυξη, ανθρωπιστική βοήθεια, άμυνα, γειτονιά), υπό τον συντονισμό της Κάλας, αλλά με τελικό έλεγχο από την Πρόεδρο της Επιτροπής, ώστε η ΕΕ να μιλά με μία πιο συνεκτική φωνή σε ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις ή στην επόμενη φάση της σύγκρουσης.
Με άλλα λόγια, ο πόλεμος αποκάλυψε τις αδυναμίες του υφιστάμενου μοντέλου και έδωσε ώθηση στην προσπάθεια συγκέντρωσης περισσότερης εξουσίας στην Επιτροπή, περιορίζοντας την αυτονομία της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης. Η Κάλας παραμένει σταθερά υπέρμαχος της Ουκρανίας και απορρίπτει εδαφικές παραχωρήσεις ή ουδετερότητα της ΕΕ, κάτι που ορισμένες χώρες-μέλη θεωρούν ότι δυσκολεύει την ευελιξία σε ένα πιθανό πλαίσιο διαπραγματεύσεων. Το σχέδιο δεν αλλάζει την ουσιαστική στήριξη προς το Κίεβο, αλλά στοχεύει να καταστήσει τον μηχανισμό πιο αποτελεσματικό και λιγότερο κατακερματισμένο, εν μέσω συνεχιζόμενου πολέμου.
«Πόλεμος Κάλας – φον Ντερ Λάιεν»
Η συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην εξωτερική πολιτική έχει προκαλέσει έντονες, αλλά κυρίως ρητορικές αντιδράσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει οδηγήσει σε ουσιαστικό θεσμικό μπλοκάρισμα.
Κράτη-μέλη, ιδιαίτερα η Γαλλία, την κατηγορούν ανοιχτά για υπέρβαση αρμοδιοτήτων. Ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό την κάλεσε δημόσια να σέβεται τα όρια του ρόλου της και να μη σφετερίζεται τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης.
Διπλωμάτες μιλούν για «αρπαγή εξουσίας» και «γεωπολιτική Επιτροπή» που ενεργεί χωρίς σαφή εντολή από τα κράτη-μέλη, σε ζητήματα όπως οι σχέσεις με το Ισραήλ, το Ιράν ή η συμμετοχή σε πρωτοβουλίες τύπου «Board of Peace» του Τραμπ.
Η προσωπική αντιπαλότητα με την Κάγια Κάλας έχει γίνει δημόσια γνωστή. Πηγές αναφέρουν ότι η Κάλας έχει χαρακτηρίσει εσωτερικά τη φον ντερ Λάιεν «δικτάτορα», λόγω του συγκεντρωτικού στυλ διοίκησης.
Ο πρώην Ύπατος Εκπρόσωπος Ζοζέπ Μπορέλ κατηγόρησε την φον Ντερ Λάιεν ότι υπερβαίνει τις αρμοδιότητές της και ότι δεν εκπροσωπεί την Ένωση στο σύνολό της, αλλά μόνο τον εαυτό της.
Ορισμένες χώρες-μέλη εκφράζουν δυσαρέσκεια για την τάση της να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες χωρίς προηγούμενη συνεννόηση (ταξίδια, δηλώσεις για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία κλπ).
Την ίδια στιγμή, όμως, μεγάλα κράτη όπως η Γερμανία και συχνά η ίδια η Γαλλία, έχουν ενθαρρύνει στην πράξη την ηγετική της παρουσία σε κρίσεις, ιδίως στην Ουκρανία. Η αντίσταση περιορίζεται κυρίως σε δηλώσεις και εσωτερικές γκρίνιες.
Το νέο γαλλογερμανικό σχέδιο ερμηνεύεται από πολλούς ως περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της, ακόμη κι αν δίνει στην Κάλας ευρύτερο συντονιστικό ρόλο: η τελική λέξη παραμένει στην Πρόεδρο της Επιτροπής.
Γενικά το σχέδιο, αποκαλύπτει ένα βαθύτερο ρήγμα: ανάμεσα σε όσους θέλουν πιο συγκεντρωτική, «γεωπολιτική» Κομισιόν και όσους επιμένουν ότι η εξωτερική πολιτική πρέπει να παραμείνει υπό τον έλεγχο των κρατών-μελών.
Πάντως, μέχρι στιγμής, η φον ντερ Λάιεν έχει καταφέρει να διευρύνει τον ρόλο της, χωρίς να αντιμετωπίσει οργανωμένη θεσμική αντίσταση και όπως όλα δείχνουν, τίποτα δε φαίνεται να σταματά την προσπάθειά της για ακόμα μεγαλύτερη συγκέντρωση εξουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου