Mπροστά στο ρήγμα Τραμπ – Ευρώπης η Αθήνα, η κρίσιμη Σύνοδος

 Το τελευταίο που θα ήθελαν αυτή τη στιγμή στο Μέγαρο Μαξίμου είναι να τεθεί η χώρα στο αμερικανικό στόχαστρο, συμπεριλαμβανόμενη από τον Λευκό Οίκο στις ευρωπαϊκές δυνάμεις με τις οποίες ήδη η αντιπαράθεση βρίσκεται επί ξυρού ακμής

Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αναταραχής, χωρίς μάλιστα να φαίνεται στον ορίζοντα οδός πιθανής αποκλιμάκωσης, έχει εισέλθει το δυτικό σύστημα ασφαλείας, καθώς η επιθετική εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών, έναντι ακόμα και των παραδοσιακών συμμάχων, προκαλεί σοβαρές τριβές με τον στενό πυρήνα των Ευρωπαίων. Στο μέσο αυτής της δύσκολης εξίσωσης στέκεται και η Αθήνα, η οποία απ’ τη μία πλευρά είναι αδύνατο να αποστεί από τις πάγιες θέσεις της υπέρ της διεθνούς νομιμότητας, απ’ την άλλη όμως διακρατεί σχέση στρατηγικής συνεργασίας με την Ουάσινγκτον, χωρίς να υπάρχει η παραμικρή διάθεση διακύβευσης.

Το τελευταίο που θα ήθελαν αυτή τη στιγμή στο Μέγαρο Μαξίμου είναι να τεθεί η χώρα στο αμερικανικό στόχαστρο, συμπεριλαμβανόμενη από τον Λευκό Οίκο στις ευρωπαϊκές δυνάμεις με τις οποίες ήδη η αντιπαράθεση βρίσκεται επί ξυρού ακμής, όπως για παράδειγμα με τη Γαλλία του Εμμάνουελ Μακρόν. Ταυτοχρόνως, όμως, η Αθήνα είναι αδύνατο να μην αντιδρά στις απειλές της Ουάσινγκτον περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, δηλαδή ευρωπαϊκού και νατοϊκού εδάφους, κίνηση που θα επιφέρει την επί της ουσίας διάλυση της δυτικής συμμαχίας, οδηγώντας παραλλήλως στα άκρα τις διατλαντικές σχέσεις, σε τέτοιο βαθμό που ουδέποτε τα τελευταία 80 χρόνια θα μπορούσε να φανταστεί κανείς.

«Αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν ζητήματα ασφαλείας, τα οποία τίθενται εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών. Υπάρχουν όμως και οι διεθνείς συμφωνίες οι οποίες διέπουν το καθεστώς της Γροιλανδίας» ανέφερε μεταξύ άλλων χθες (Action 24) ο υπουργός Γιώργος Γεραπετρίτης, επιδεικνύοντας μεν μερική κατανόηση έναντι της αμερικανικής πολιτικής στην Αρκτική, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι η Αθήνα θα στέκεται πάντοτε στο πλευρό της χώρας που βάλλεται, πολλώ δε μάλλον αν πρόκειται για εταίρο στην ΕΕ και σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. «η Γροιλανδία βρίσκεται υπό την κυριαρχία ενός κράτους- μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρα οφείλεται εκ των συνθηκών η αλληλεγγύη κάθε κράτους- μέλους αλλά και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στη Δανία η οποία ασκεί την κυριαρχία», είπε συγκεκριμένα ο υπουργός, προσθέτοντας ότι «πάγια ελληνική θέση είναι η απόλυτη προσήλωση στους κανόνες της διεθνούς πολυμέρειας και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου». Ο ίδιος πάντως δεν παρέλειψε να αναφέρει ότι η Ελλάδα οφείλει να κάνει τις «απαραίτητες προσαρμογές» στη νέα τάξη πραγμάτων που διαμορφώνεται, προφανώς υπό την προεδρία του Ντόλαντ Τραμπ.

Ανακούφιση στο Μαξίμου

Εν τω μεταξύ, στο Μέγαρο Μαξίμου μπορεί να προσέλαβαν με σχετική ανακούφιση τη χθεσινή διαβεβαίωση του αμερικανού προέδρου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να πραγματοποιήσουν στρατιωτική επέμβαση στη Γροιλανδία, η πραγματικότητα όμως είναι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν φαίνεται διατεθειμένος να κάνει πίσω όσον αφορά το μείζον ζήτημα της κυριαρχίας του αχανούς παγωμένου νησιού. Μάλιστα, η πρόθεση του Τραμπ να «διαπραγματευθεί» για το μέλλον της Γροιλανδίας προμηνύει ότι το ζήτημα θα μείνει για αρκετό καιρό στην πρώτη γραμμή της γεωπολιτικής πραγματικότητας, γεγονός που είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε επιπλέον αντιπαραθέσεις εντός του δυτικού στρατοπέδου.

Εξ ου και η σημερινή έκτακτη Σύνοδος Κορυφής των 27 στις Βρυξέλλες αποκτά ξεχωριστή σημασία, καθώς αφενός θα αποτυπωθεί επισήμως η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί της αμερικανικής απειλής έναντι της Γροιλανδίας, αφετέρου θα αποδειχθεί ο – εκ των πραγμάτων διαταραγμένος – βαθμός συνοχής των Ευρωπαίων, με τους «σκληρούς» Ούγγρους και Σλοβάκους να κοιτούν ήδη προς την Ουάσινγκτον, αλλά και διαφωνίες όσον προς το μέτρο της αντίδρασης να καταγράφονται και μεταξύ των «μεγάλων» παικτών, Γαλλίας- Γερμανίας- Ιταλίας.

Με εξαιρετικό ενδιαφέρον αναμένεται και η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη, με την Αθήνα πάντως να συντάσσεται διαρκώς τον τελευταίο καιρό με τις θεσμικές αποφάσεις της Ένωσης, όπως αυτές διατυπώνονται συνήθως από την επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Όπως για παράδειγμα έγινε μετά την προπαρασκευαστική της Συνόδου συνάντηση των μόνιμων αντιπροσώπων στην ΕΕ, με διπλωματικές πηγές να παραπέμπουν στη δήλωση Κόστα υπέρ των αρχών του Διεθνούς Δικαίου, της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής κυριαρχίας, καθώς και της αλληλεγγύης στις κυβερνήσεις και τους λαούς της Γροιλανδίας και της Δανίας.

ΕΕ – ΗΠΑ

Η Αθήνα, πάντως, επαναλαμβάνει με κάθε ευκαιρία – και μάλιστα κυρίως δια στόματος του Κυριάκου Μητσοτάκη- ότι Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να προχωρήσουν ενωμένες για την αντιμετώπιση των κοινών γεωπολιτικών προκλήσεων. Είτε αυτές αφορούν το ρωσο-ουκρανικό μέτωπο, είτε τη Μέση Ανατολή, είτε την αντιμετώπιση των εμπορικών απειλών από την πλευρά της Κίνας. Ενδεικτικά της ελληνικής στάσης ήταν και όσα είπε ο πρωθυπουργός ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας Κώστα Τασούλα, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να επικαλείται την ανάγκη «να πρυτανεύσει η λογική και ο διάλογος», προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση στις σχέσεις Ε.Ε.-ΗΠΑ.

Σε αυτήν την πραγματικά ιδιόρρυθμη κατάσταση, η ελληνική πρωτεύουσα δύναται να προτάξει την ενισχυμένη ενεργειακή πτυχή της συνεργασίας με την Ουάσινγκτον, αλλά και το γεγονός ότι διαχρονικά συνεισφέρει στο ΝΑΤΟ με ποσά πέριξ του 3% του ΑΕΠ, εμφανιζόμενη μάλιστα πρόθυμη να στηρίξει και τη μεσοπρόθεσμη αύξηση στο 5%.

Η σαφής ανησυχία της Αθήνας για τις απρόσμενες γεωπολιτικές εξελίξεις εκφράστηκε ρητά στην τελευταία συνάντηση Μητσοτάκη- Τασούλα, με αμφότερους να αναφέρονται σε «ταραγμένες θάλασσες», γεγονός που αναδεικνύει εναργώς τις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης, αλλά και την επικοινωνιακή πολιτική που θα ακολουθήσει την επερχόμενη περίοδο. Η Νέα Δημοκρατία και ιδίως ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα επιχειρήσουν να εμπεδωθούν στο συλλογικό υποσυνείδητο ως η μόνη δύναμη που διαθέτει τις ικανότητες και την τεχνογνωσία για να διαχειριστούν τη ιδιαιτέρως ρευστή κατάσταση.

Το συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΠΑ

Ειδικός χειρισμός θα απαιτηθεί και όσον αφορά την πρόσκληση που έχει λάβει η Αθήνα προς συμμετοχή στο Συμβούλιο Ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ. Ενώ η αμερικανική πρόταση είχε υπερψηφισθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, τα νομικά κείμενα που τη συνοδεύουν υποδεικνύουν ότι η πρόθεση του αμερικανού προέδρου εκφεύγει από τα στενά όρια της Λωρίδας της Γάζας και στοχεύει στη δημιουργία ενός παραθεσμικού οργάνου, το οποίο θα λειτουργεί σε αντίστιξη με τα Ηνωμένα Έθνη, ενώ στο διοικητικό συμβούλιο του εμφανίζονται πρόσωπα της απόλυτης εμπιστοσύνης του Τραμπ, όπως ο γαμπρός του Τζάρεντ Κούσνερ.

Το γεγονός, δε, ότι η Ουάσινγκτον προσκάλεσε και τη Ρωσία δημιουργεί περαιτέρω προβληματισμό. Με ενδιαφέρον φυσικά αναμένονται οι απαντήσεις της Τουρκίας και του Ισραήλ, με έτερες μεγάλες δυνάμεις όπως η Γαλλία να έχουν ήδη απορρίψει το ενδεχόμενο συμμετοχής τους. Προς το παρόν η Αθήνα συντάσσεται με τη διαφαινόμενη γραμμή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Σχεδόν καθολικά η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι στην παρούσα φάση να μην συνταχθεί με το Συμβούλιο Ειρήνης, εφόσον υπάρχει αυτή η θέση ομοθύμως εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης τότε είναι προφανές ότι η Ελλάδα θα κρίνει ανάλογα», επεσήμανε ο κ. Γεραπετρίτης, αποφεύγοντας πάντως να διακρίνει ξεκάθαρα τη στάση της Αθήνας από την πιθανολογούμενη των Βρυξελλών, που τελεί και υπό την αίρεση της ομοφωνίας.

«Ηρεμα νερά» μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας στην εποχή Τραμπ 2.0

Σε αυτές τις μείζονες εξελίξεις θα πρέπει να προστεθεί και η πιο τοπική παράμετρος, της Ανατολικής Μεσόγειου, με την Αθήνα να επιδιώκει συνειδητά τη διατήρηση των ήρεμων νερών με την Τουρκία, ενισχύοντας όμως παραλλήλως τις στρατηγικές σχέσεις που διατηρεί στην περιοχή: με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο. Αθήνα και Άγκυρα συνεχίζουν να εργάζονται ώστε να οριστικοποιηθεί η ατζέντα του επερχόμενου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας. Με δεδομένο το χάσμα που χωρίζει τις δύο πλευρές του Αιγαίου και χωρίς ουδείς να αναμένει εξέλιξη επί της διαφοράς οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας, στις δύο πρωτεύουσες φαίνεται να επικρατεί μία κοινή θέση: ότι στην εποχή Τραμπ 2.0 δεν χωρούν επιπλέον διενέξεις καθώς είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσουν σε έξωθεν παρεμβάσεις και μάλιστα με ανεξέλεγκτες επιπτώσεις.