Η κρίση των Ιμίων ήταν μια ακόμη κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σαν αυτές που έχουμε συνηθίσει από το 1974 και μετά. Κατά διαστήματα δημιουργούνται κάποιες κρίσεις στο Αιγαίο αλλά τα Ίμια υποχρέωσαν τις δύο χώρες να ξανακαθίσουν στο τραπέζι του διαλόγου λέει στο CNN Greece ο κ. Μουσταφά Αϊντίν, καθηγητής διεθνών σχέσεων, πρώην πρύτανης του πανεπιστημίου Kadir Has και πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων της Τουρκίας.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Αϊντίν, υποστηρίζει ότι η διαφορά της υφαλοκρηπίδας είναι ίσως το πιο εύκολο πρόβλημα που έχουν οι δύο χώρες να λυθεί αλλά θα πρέπει να ελληνική πλευρά να δεχθεί να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο για τον καθορισμό των συνόρων.
Ο δημοσιογράφος του CNN Greece Κώστας Πλιάκος συνομιλεί με τον κ. Μουσταφά Αϊντίν, καθηγητή διεθνών σχέσεων, πρώην πρύτανη του πανεπιστημίου Kadir Has και πρόεδρο του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων της Τουρκίας
CNN GreeceΟλόκληρη η συνέντευξη του Μουσταφά Αϊντίν
Ερ: Πολιτικοί, αναλυτές, δημοσιογράφοι, υποστηρίζουν ότι η κρίση των Ιμίων (Καρντάκ για τους Τούρκους*) το 1996 ήταν ένα σημείο καμπής για τις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών στα χρόνια που ακολούθησαν. Συμφωνείτε ή όχι με αυτή τη άποψη;
Απ: Κατά μία έννοια, ήταν ένα σημείο καμπής, γιατί αν θυμάστε, υπήρχαν πολλά ζητήματα, ακόμη και πριν από εκείνη την κρίση. Οι δύο χώρες δεν ήταν σε θέση να συνομιλήσουν εκείνη την εποχή. Η κρίση έδωσε μια ώθηση και ανάγκασε και τις δύο πλευρές να αρχίσουν να συνομιλούν επειδή συνειδητοποίησαν, ίσως για πρώτη φορά από το 1974, ότι ένας πόλεμος είναι πολύ εύκολο να συμβεί.
Με οποιοδήποτε τέτοιο είδος ηλίθιας, ας το θέσω έτσι, αφορμής, ένα περιστατικό πάνω σε βράχους, όχι καν ένα νησί. Παλιότερα, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ στο παρασκήνιο, αν θυμάστε, ξεκίνησε μια διαδικασία με τους πρωθυπουργούς της εποχής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ονομαζόταν η διαδικασία του Νταβός ή το «πνεύμα του Νταβός» όπως αποκαλείτο στην Ελλάδα. Επίσης και πάλι, το 1997, ιδρύθηκε το ελληνοτουρκικό φόρουμ, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε μη κυβερνητικές οντότητες να ξεκινήσουν διάλογο, έτσι ώστε αν οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους, να διατηρήσουμε αυτόν τον διάλογο.
Νομίζω λοιπόν ότι η κρίση του 1996 ήταν μια στιγμή που ώθησε τις δύο χώρες για διαπραγματεύσεις και συνομιλίες. Το αν αυτό είχε διάρκεια είναι άλλο θέμα. Κράτησε για μερικά χρόνια, και μετά διευρύνθηκε ο διάλογος όταν οι κυβερνήσεις άλλαξαν στην Τουρκία και την Ελλάδα με τους τότε υπουργούς εξωτερικών, τον Ισμαήλ Τζεμ και τον Γιώργο Παπανδρέου. Και φυσικά η διπλωματία του σεισμού αν θυμάστε, πρόσθεσε ακόμη ένα επίπεδο σε αυτό.
Στη συνέχεια οδήγησε σε αυτό που ονομάζουμε διαδικασία επαναπροσέγγισης μεταξύ των δύο χωρών. Αυτό, κράτησε περίπου δέκα χρόνια. Δέκα χρόνια συνομιλιών, διαπραγματεύσεων, συζητήσεων, ακόμα και επενδύσεις και από τις δύο πλευρές η μία στην άλλη. Αλλά ξαφνικά προέκυψε μια άλλη κρίση, ένας νέος γύρος διαφορών. Έτσι, από τότε συνεχίζουμε με αυτούς τους κύκλους κρίσεων. Αλλά αν πρέπει να τονίσω κάτι, θα έλεγα ότι η κρίση στα Ίμια υπενθύμισε στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων πόσο σοβαρό θα μπορούσε να γίνει ένα μικρό ζήτημα στο Αιγαίο.
Ερ: Επιτρέψτε μου να σας μεταφέρω μερικές σκέψεις ορισμένων Ελλήνων αναλυτών για την κρίση των Ιμίων. Μια από αυτές είναι ότι η κρίση είχε και μερικά θετικά αποτελέσματα για την Ελλάδα. Και ένα από αυτά ήταν ότι η ελληνοτουρκική διαμάχη έγινε ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, με απλά λόγια, ως ζήτημα, διεθνοποιήθηκε. Και μετά από αυτό, επανεξετάστηκε η διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτή την άποψη;
Απ: Νομίζω ότι οι τουρκοελληνικές σχέσεις έγιναν μέρος της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδόν αμέσως μετά την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πλήρες μέλος. Φυσικά, χρειάστηκε λίγος χρόνος για να μπουν αυτά τα ζητήματα στην ατζέντα.
Η διαδικασία προσέγγισης επέτρεψε στις δύο χώρες να συζητήσουν τέτοιου είδους ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και τελικά, αν θυμάστε, ήταν απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να υποστηρίξει την τουρκική προσπάθεια ένταξης, επειδή υπήρξε μια αλλαγή στην κυβερνητική πολιτική στην Ελλάδα, προφανώς. Δεν ξέρω αν οφείλεται στην κρίση των Ιμίων, αλλά, η Ελλάδα αποφάσισε δύο πράγματα. Πρώτον, να μετατραπούν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε ευρωτουρκικές σχέσεις. Η δεύτερη επιλογή που σχετίζεται με αυτό ήταν, να αποσύρει η Ελλάδα την αντίρρησή της για την ένταξη της Τουρκίας. Αυτές οι δύο πολιτικές πήγαν χέρι-χέρι. Αν υπήρχε κάποιος λόγος που σχετίζεται με τα Ίμια, δεν το ξέρω. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 υπήρξε μια μετατόπιση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, η οποία μετέφερε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ερ: Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, έχουμε δει μια σειρά από μικρά περιστατικά στο Αιγαίο, σχετικά με την τοποθέτηση καλωδίων ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ νησιών. Έχουμε δει και κάποια επεισόδια μεταξύ ψαράδων στο Αιγαίο. Θεωρείτε πιθανό να έχουμε κάτι παρόμοιο με την κρίση του 1996 σήμερα;
Απ: Δεν περιμένω άμεσα μια τέτοια κρίση, αλλά η πιθανότητα είναι πάντα εκεί. Δηλαδή, αυτή είναι η απειλή, κατά μία έννοια. Από όσο μιλάω με την τουρκική και την ελληνική ηγεσία και στις δύο χώρες, δεν έχω την αίσθηση ότι θέλουν να έχουν κρίση. Και είναι αρκετά προσεκτικές σε αυτό οι υπάρχουσες κυβερνήσεις και στις δύο πλευρές. Αλλά έχοντας πει αυτό, δεν θα απέκλεια πραγματικά την πιθανότητα κρίσης. Αυτός είναι πάντα ο κίνδυνος στο Αιγαίο. Εκτός αν λύσουμε τα προβλήματα μια για πάντα.
Ερ: Η κρίση των Ιμίων άφησε ένα συλλογικό τραύμα στην ελληνική κοινωνία και νομίζω ότι καθοριστικό ρόλο γι αυτό έπαιξε η πτώση του ελληνικού ελικοπτέρου. Τις τελευταίες ημέρες, είδαμε πολλά ρεπορτάζ, κάποια ντοκιμαντέρ στην ελληνική τηλεόραση, δηλαδή, το θέμα ανακινήθηκε αρκετά στο δημόσιο λόγο για την επέτειο των 30 χρόνων. Υπάρχει ανάλογη συζήτηση στην τουρκική κοινωνία, στην Τουρκία;
Απ: Όχι, δεν υπάρχει δημόσια συζήτηση για αυτό. Δεν έχω δει τίποτα στις τηλεοράσεις ή τις εφημερίδες. Αλλά άκουσα κάποιους να μιλάνε, αυτοί που παρακολουθούν τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης. Τους άκουσα να μιλάνε για το ότι το θέμα συζητείται στην Ελλάδα.
Ερ: Η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο σύμφωνα με το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα λέει ότι η μόνη διαφορά που έχουμε ως χώρα με την Τουρκία είναι η υφαλοκρηπίδα και ο ορισμός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Και υπό αυτή την έννοια, φαίνεται ότι υπάρχει ένα αγεφύρωτο χάσμα στο θέμα.
Απ: Νομίζω ότι δεν είναι αγεφύρωτο. Είναι δυνατό να καταλήξουμε σε συμφωνία. Και στην πραγματικότητα, είναι δημόσια πλέον γνωστό, ότι η Τουρκία και η Ελλάδα έφτασαν σχεδόν στο σημείο να υπογράψουν μια συμφωνία δύο φορές τα τελευταία χρόνια. Μία το 1993 ή 1994 αν θυμάμαι καλά, και η άλλη είναι το 2000. Και τις δύο φορές που οι κυβερνήσεις διαπραγματεύτηκαν, συμφώνησαν σχεδόν σε όλα, αλλά οι πολιτικές εξελίξεις τους εμπόδισαν να την υπογράψουν. Επομένως, υπάρχει πιθανότητα συμφωνίας. Και νομίζω, ότι και οι δύο πλευρές γνωρίζουν τις πραγματικές τεχνικές λεπτομέρειες μιας συμφωνίας.
Τις γνωρίζουν πολύ καλά, και τα δύο υπουργεία εξωτερικών και στις δύο πλευρές, έχοντας διαπραγματευτεί τόσες πολλές φορές. Το πρόβλημα είναι περισσότερο πολιτικό παρά τεχνικό. Και η ελληνική θέση που λέει ότι τώρα έχουμε μόνο ένα πρόβλημα και έναν τρόπο επίλυσής του, είναι μια πολιτική στρατηγική ή πολιτική επιλογή από την ελληνική κυβέρνηση. Στο παρελθόν μίλησα με τους διαπραγματευτές και των δύο πλευρών. Στο παρελθόν, η Τουρκία και η Ελλάδα συζήτησαν τα πάντα, κάθε ζήτημα μεταξύ δύο χωρών, αν όχι προβλήματα, ας πούμε, ζητήματα. Αλλά μόνο τα τελευταία χρόνια η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να μιλήσει για οτιδήποτε άλλο εκτός από ένα πρόβλημα. Αυτό εμποδίζει την πρόοδο για λύση. Πρέπει λοιπόν να το ξεπεράσουμε αυτό. Όπως λέτε, έχει κολλήσει αυτή τη στιγμή, αλλά πρέπει να ξεπεράσουμε αυτό. Αλλά είναι πολιτική επιλογή της ελληνικής κυβέρνησης. Η πιθανότητα, μετά τις εκλογές, ακόμα κι αν κερδίσει το ίδιο κόμμα, να έχετε μια διαφορετική κυβέρνηση, ίσως τότε να αλλάξει και η πολιτική της. Από την τουρκική οπτική γωνία, μπορούμε να συζητάμε ατελείωτα για ώρες. Η Τουρκία δεν αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία, αμφισβητεί μόνο τους ελληνικούς ισχυρισμούς για κυριαρχία επί των λεγόμενων τουρκικών εδαφών. Επομένως, είναι μια διαμάχη. Πρέπει να μιλήσουμε γι' αυτό. Και όσον αφορά ακόμη και την υφαλοκρηπίδα, αν πρόκειται να αποφασίσουμε τότε πρέπει να γνωρίζουμε από πού περνούν τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ δύο χωρών. Τότε πρέπει να μιλήσουμε για χωρικά ύδατα. Χωρίς τα χωρικά ύδατα, δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε την υφαλοκρηπίδα. Προφανώς, υπάρχει πρόβλημα προσδιορισμού των χωρικών υδάτων. Και αν θέλετε να μιλήσετε για την υφαλοκρηπίδα και τα χωρικά ύδατα, τότε πρέπει να ξέρετε τι ανήκει σε ποιον. Ποια νησιά, ποιες νησίδες ή βράχοι ή οτιδήποτε άλλο.
Το τουρκικό επιχείρημα είναι: «ας μιλήσουμε γι' αυτό». Από όσο καταλαβαίνω, η υφαλοκρηπίδα είναι ένα από τα ευκολότερα θέματα προς επίλυση. Και οι δύο κυβερνήσεις θα συμφωνούσαν να πάνε ίσως στο διεθνές δικαστήριο για την υφαλοκρηπίδα. Αλλά πριν πάνε εκεί, πρέπει να αποφασίσουν για τα χωρικά ύδατα και ποιος κατέχει τι. Και αυτό είναι πιο δύσκολο προφανώς.
Ερ: Ζούμε σε πολύ ασταθείς εποχές. Η Τουρκία έχει αρκετούς πολέμους στα σύνορά της. Φαίνεται ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, είναι το λιγότερο που την απασχολεί τώρα. Πιστεύετε ότι εκτός από τις διαφορές των δύο χώρων, ίσως, είναι μια καλή ευκαιρία να προχωρήσουν και να παρουσιάσουν ένα κοινό σχέδιο σταθερότητας για την περιοχή;
Απ: Προφανώς, αυτή είναι η ελπίδα μου επειδή συμμετέχω στο Ελληνοτουρκικό Φόρουμ και η ιδέα μας είναι ακριβώς αυτό που αυτές οι δύο χώρες μπορούν να κάνουν. Και αν θυμάστε στο παρελθόν, ο Παπανδρέου και ο Τζεμ ταξίδεψαν μαζί στην Παλαιστίνη, στη Ραμάλα για να μιλήσουν με την παλαιστινιακή ηγεσία εκείνη την εποχή για να δώσουν παραδείγματα για το πώς η Τουρκία και η Ελλάδα προσπαθούσαν να λύσουν τα δικά τους προβλήματα, ώστε να μπορούν να τα λύσουν οι Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι. Έτσι, υπήρξε μια στιγμή στη πρόσφατη ιστορία που δύο χώρες προσπάθησαν πραγματικά να φέρουν ειρήνη σε ευρύτερη περιοχή. Γιατί λοιπόν όχι σήμερα; Αν έχουμε όλες αυτές τις αβεβαιότητες, αν έχουμε όλα αυτά τα προβλήματα, γιατί αυτές οι δύο χώρες δεν ενώνουν τις δυνάμεις τους και ίσως προσφέρουν μια τρίτη λύση επίλυσης συγκρούσεων σε διαφορετικές χώρες; Αυτή είναι μια από τις ιδέες που επαναλαμβάνουμε συνεχώς. Και ελπίζω, και πολλοί αναλυτές, ήλπιζαν ότι μετά τις τελευταίες εκλογές στην Ελλάδα, θα είχαμε ένα παράθυρο ευκαιρίας. Δυστυχώς, χάσαμε αυτή τη δυναμική. Τώρα κοιτάμε μετά τις εκλογές, αν θα έχουμε μια νέα ευκαιρία ή όχι. Αυτή είναι η δυσάρεστη πραγματικότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Γι' αυτό λέω ναι, υπάρχει πιθανότητα, αλλά και όχι, επειδή τελικά οι ηγέτες είναι αυτοί που πρέπει να αναλάβουν ένα ρίσκο. Γιατί μπορώ να προβλέψω, ειδικά στην Ελλάδα, γιατί στην Τουρκία μου είναι πολύ πιο εύκολο, ότι οποιαδήποτε κυβέρνηση θέλει να λύσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τελικά θα χάσει την εξουσία. Πολιτικά, θα υπάρχει ένα κόστος, επειδή οποιοδήποτε είδος λύσης είναι ένας συμβιβασμός. Πρέπει να δώσεις κάτι για να πάρεις κάτι. Και από όσο μπορώ να γνωρίζω την ελληνική κοινωνία, η κυβέρνηση που δώσει κάτι για μια λύση θα χάσει εκλογές. Ίσως και στην Τουρκία. Γι' αυτό, παρόλο που γνωρίζουν τη λύση απέφυγαν στο παρελθόν να υπογράψουν τη συμφωνία την τελευταία στιγμή. Δεν έχω πολλές ελπίδες με τους πολιτικούς και την ηγεσία.
*Ο κ. Αϊντίν σε όλη τη συνέντευξη αναφέρεται στα Ίμια με το όνομα «Καρντάκ»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου