Η επίσημη γραμμή μιλά για «λιγότερη γραφειοκρατία» και «ευέλικτο Δημόσιο». Στα χαρτιά όλα ακούγονται βελούδινα. Στην πράξη όμως, μια άλλη λέξη κάνει θόρυβο στους διαδρόμους: συμβουλοκρατία. Δηλαδή, η διαρκώς αυξανόμενη προσφυγή του κράτους σε ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες για έργα, μεταρρυθμίσεις, ακόμα και για τον σχεδιασμό πολιτικών που επηρεάζουν την καθημερινότητα όλων μας.
Νέα καταγραφή στοιχείων για τις συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών στο ελληνικό Δημόσιο δείχνει εικόνα που δεν περνά απαρατήρητη. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο αριθμός των συμφωνιών με εξωτερικούς συνεργάτες αυξήθηκε θεαματικά, ενώ τα ποσά που διατέθηκαν εκτινάχθηκαν σε επίπεδα που προκαλούν τουλάχιστον προβληματισμό. Αν κάποτε μιλούσαμε για δεκάδες συμβάσεις, σήμερα μιλάμε για εκατοντάδες κάθε χρόνο.
Τα δεδομένα προέρχονται από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), την επίσημη βάση όπου καταχωρούνται οι δημόσιες συμβάσεις. Η αποτύπωση της περιόδου 2017–2025 καταγράφει πάνω από 3.000 συμβάσεις συνολικής αξίας περίπου 1,56 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το νούμερο από μόνο του λέει πολλά. Περισσότερα όμως λέει η τάση: σταθερή και ανοδική.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος ανάθεσης. Σχεδόν δύο στις τρεις συμβάσεις δόθηκαν με απευθείας διαδικασία, χωρίς ανοικτό διαγωνισμό. Η απευθείας ανάθεση είναι νόμιμο εργαλείο – ιδίως σε περιόδους έκτακτης ανάγκης. Όταν όμως γίνεται συχνή επιλογή και όχι εξαίρεση, τότε γεννά ερωτήματα για τον ανταγωνισμό, τη διαφάνεια και την αξιολόγηση των παρόχων.
Η πανδημία αποτέλεσε σημείο καμπής. Τα έτη της υγειονομικής κρίσης συνοδεύτηκαν από κατακόρυφη αύξηση των συμβάσεων. Όμως το ενδιαφέρον είναι ότι τα υψηλά επίπεδα δαπανών δεν αποκλιμακώθηκαν ουσιαστικά μετά την επιστροφή σε πιο κανονικούς ρυθμούς. Αντίθετα, φαίνεται πως η πρακτική παγιώθηκε.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η συγκέντρωση της αγοράς. Παρότι οι ανάδοχοι ξεπερνούν τους 1.200, η μερίδα του λέοντος κατευθύνεται σε μόλις δέκα μεγάλες εταιρείες, οι οποίες συγκεντρώνουν περίπου το 96% της συνολικής αξίας των συμβάσεων. Με απλά λόγια, τα δισεκατομμύρια δεν μοιράζονται ισόποσα· συσσωρεύονται σε λίγους ισχυρούς παίκτες.
Σε επίπεδο φορέων, πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε., που εποπτεύεται από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με δαπάνες που ξεπερνούν τα 480 εκατ. ευρώ. Ακολουθούν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, ενώ σημαντικά ποσά καταγράφονται και στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου καθώς και στον ΕΦΚΑ.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν χρειάζονται οι σύμβουλοι. Σε σύνθετα έργα, η εξειδίκευση είναι πολύτιμη. Το θέμα είναι πότε η υποστήριξη μετατρέπεται σε εξάρτηση. Όταν στρατηγικές λειτουργίες μεταφέρονται συστηματικά σε εξωτερικούς συνεργάτες, τότε αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το ίδιο το κράτος.
Η συζήτηση για τις δημόσιες συμβάσεις, τις απευθείας αναθέσεις και τη διαφάνεια στη διαχείριση δημόσιου χρήματος δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα δημοκρατίας και λογοδοσίας. Και όσο τα ποσά ανεβαίνουν, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη για καθαρές απαντήσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου