«Γενικά πάντα όταν ανοίγει ένα νέο θέατρο είναι γιορτή»: με αυτή τη χαρακτηριστική φράση για το νέο Θέατρο Μαβίλη, η Ραφίκα Σαουίς, ηθοποιός και σκηνοθέτης, μιλά στο Επί Σκηνής του CNN Greece για τη συμπερίληψη, την τέχνη ως πράξη αντίστασης και τις λεπτές μορφές ρατσισμού που εξακολουθούν να υπάρχουν — ακόμη και σήμερα στην Ελλάδα.
«Υπάρχει επίκριση — όχι βίαιος ρατσισμός, αλλά επίκριση». Μια πραγματικότητα που συνοψίζεται στην πιο αποκαλυπτική της παραδοχή:
«Πολλές φορές αναγκάζομαι και λέω ότι με λένε Ελένη για να μην μου κάνουν ενοχλητικές ερωτήσεις».
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η προσωπική της εμπειρία με τον ρατσισμό. Κόρη Ελληνίδας μητέρας και Σύρου πατέρα, η Σαουίς δεν μιλά για ακραία περιστατικά, αλλά για μια καθημερινή, διαρκή επίκριση:
«Ενώ ζούμε σε μια πολυπολιτισμική Αθήνα, αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στη θεατρική σκηνή», λέει η Ραφίκα Σαουίς, τοποθετώντας από την πρώτη στιγμή το πλαίσιο της συζήτησης.
Για την ηθοποιό και σκηνοθέτιδα, το θέατρο δεν μπορεί να λειτουργεί αποκομμένο από την κοινωνική πραγματικότητα, ούτε να αγνοεί ζητήματα όπως η συμπερίληψη, η πολυφωνία και οι νέες φωνές.
Η ίδια συνδέει ευθέως την καλλιτεχνική της διαδρομή με τη στάση ζωής της:
«Δεν μπορώ να δεχτώ την αδικία και δεν μπορώ με τίποτα να ανεχτώ τη λογοκρισία», τονίζει, περιγράφοντας την τέχνη ως χώρο διαλόγου αλλά και αντίστασης.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη με την Ραφίκα Σαουίς:
Στο Stage of Resistance στο Ίδρυμα Θεοχαράκη υπογράφεις την καλλιτεχνική επιμέλεια, τι σε οδήγησε στη σύλληψη αυτής της πλατφόρμας και ποια ανάγκη ένιωσες ότι έρχεται να καλύψει στο σημερινό πολιτιστικό τοπίο;
Ραφίκα Σαουίς: Όταν μου έγινε η πρόταση από το Ίδρυμα Θεοχαράκη να αναλάβω τη θεατρική επιμέλεια, παρότι δεν είμαι επιμελήτρια, είμαι ηθοποιός και σκηνοθέτις, την αποδέχτηκα γιατί με ενδιαφέρει πάρα πολύ η κοινότητα. Και ως μέρος της θεατρικής κοινότητας βλέπω κάποιες ανάγκες που όλοι ξέρουμε ότι υπάρχουν και που είναι σημαντικό να γυρνάμε την προσοχή προς αυτές τις ανάγκες, όπως η συμπερίληψη που είναι κάτι πολύ σημαντικό, το ότι ενώ είμαστε σε μια πολυπολιτισμική Αθήνα και γενικά Ελλάδα, γιατί είμαστε και χώρα πρώτης υποδοχής, δεν το βλέπουμε αυτό στη θεατρική σκηνή να υπάρχει και βλέπουμε μια άλλη πραγματικότητα, εντελώς διαφορετική από αυτό που ζούμε στους δρόμους μας, στις γειτονιές μας, στην καθημερινότητά μας. Είναι προβληματικό γιατί δεν έχει να κάνει με το σήμερα και με αυτά που μας προβληματίζουν και μας αφορούν σήμερα. Επομένως, η συμπερίληψη είναι κάτι το σημαντικό, η πολυφωνία, ο πλουραλισμός και οι διαφορετικές νέες φωνές. Γιατί νομίζω ότι υπάρχει τρομερό υλικό και σε νεότερες γενιές και είναι υποχρέωσή μας να αναδεικνύεται όλο αυτό το υλικό και όλοι μαζί να εμπλουτίζουμε το κομμάτι της κοινότητας.
Τα κάνεις όλα μόνη σου. Είσαι ηθοποιός, σκηνοθέτρια και τώρα και καλλιτεχνική διευθύντρια. Πώς τα καταφέρνεις;
Ραφίκα Σαουίς: Πάρα πολλοί καλλιτέχνες και άνθρωποι, εργάτες της τέχνης στην Ελλάδα σήμερα αναγκαζόμαστε επειδή είναι οι συνθήκες τέτοιες να κάνουμε πολλά πράγματα μόνοι μας είτε για να προσφέρουμε τη δυνατότητα στον εαυτό μας να υπάρχουν καλύτεροι όροι εργασίας και καλύτεροι δουλειές που μας ενδιαφέρουν και μας αφορούν είτε γιατί θέλουμε δυναμικά να φτιάξουν κάποια πράγματα. Υπάρχει έλλειψη πόρων μέσα σε μια προβληματική οικονομία επομένως χρειάζεται να κάνεις δύο και τρεις δουλειές. Δεν έχει σημασία αν αυτές οι δουλειές έχουν φανταχτερά ονόματα. Το διοικητικό κομμάτι της διεύθυνσης το είχα κάνει και στο μικρό Gloria επί τρία χρόνια όπου μου άνοιξε ένα διαφορετικό ορίζοντα επειδή με ενδιαφέρει η κοινότητα. Δημιουργείς έναν χώρο ανοιχτό, προσβάσιμο, συμπεριληπτικό και είναι πολύ ωραία η αίσθηση ότι μπορείς να προσφέρεις έστω και κάτι μικρό, το λιθαράκι σου. Και αυτό είναι όμορφο γιατί υπάρχει μία ώσμωση. Οπότε και γι' αυτό το συνεχίζω στο Θέατρο Μαβίλη και γι' αυτό δέχτηκα και εδώ πέρα να επιμεληθώ το θεατρικό πρόγραμμα.
Το νέο Θέατρο Μαβίλη παρουσιάζεται ως ένας χώρος σύγχρονης δημιουργίας και διαλόγου. Τι σημαίνει για εσένα η εμφάνιση νέων θεατρικών χώρων στην Αθήνα και πώς φαντάζεσαι το ρόλο τους μέσα στην πόλη και στη κοινωνία;
Ραφίκα Σαουίς: Γενικά πάντα όταν ανοίγει ένα θέατρο είναι γιορτή γιατί είναι ένας πολιτιστικός χώρος. Ειδικά σε μια πολυσύχναστη και τόσο ζωντανή γειτονιά όπως η πλατεία Μαβίλη γεμάτη ανθρώπους και ζωή και ενέργεια είναι νομίζω ειναι συναρπαστικό να ανοίγει ένα καινούργιο θέατρο. Ό,τι και να συμβεί σε εμάς, και τρένο να μας πατήσει, υπάρχει ένα καινούργιο θέατρο σε μια τέτοια γειτονιά. Από την άλλη είναι δύσκολο, είναι επικίνδυνο, έχει όλες τις αγωνίες που μπορεί κάποιος να φανταστεί όταν κάποιος μπαίνει σε μια τέτοια διαδικασία. Ωστόσο πάλι είναι ένας χώρος που εμείς επιδιώκουμε να είναι φιλόξενος και στη γειτονιά, να είναι ένας χώρος διαλόγου και για τους συναδέλφους και για τους ανθρώπους της γειτονιάς και της Αθήνας γενικά. Είναι στο κέντρο της πόλης που είναι σημαντικό και αρκετά προσβάσιμο γιατί έχει δίπλα το μετρό. Δημιουργείται και ένα πολιτιστικό τρίγωνο γιατί είναι το Μέγαρο Μουσικής, είναι το θέατρο Ιλίσια, τώρα και το θέατρο Μαβίλη, οπότε δημιουργεί ένα πολύ ωραίο τρίγωνο. Και μας ενδιαφέρει πάλι να είναι ένας χώρος που θα παρουσιαστούν σύγχρονες μορφές θεατρικής αφήγησης, νέες φωνές, νέες ιδέες, διασκευές, σύγχρονα έργα, οπότε είμαστε πολύ χαρούμενοι για αυτό που μπορεί να προκύψει.
Έχεις δεχτεί ποτέ ρατσισμό λόγω της καταγωγής σου στο θεατρικό χώρο;
Ραφίκα Σαουίς: Χαίρομαι που με ρωτάς αυτή την ερώτηση, γιατί είναι σημαντικό το γεγονός ότι εμένα η μητέρα μου είμαι Ελληνίδα και ο πατέρας μου είναι Σύριος. Είμαι περήφανη και για τις δύο καταγωγές. Έχω γεννηθεί και έχω μεγαλώσει στην Αθήνα και στα 90’s όταν μεγάλωνα, πέρα από το όνομά μου που τραβούσε την προσοχή, γύριζαν στο σχολείο εκατό κεφαλάκια μέσα στην τάξη, πέρα από αυτό δεν υπήρχε κάποια υπόνοια ρατσισμού ή κάποιο σχόλιο περίεργο ή κάτι άλλο. Δηλαδή δεν είχα καμία επαφή με το κομμάτι της αραβικής καταγωγής μου, γιατί ο πατέρας μου ταξίδευε πολύ, δεν θέλω να πω δεν είχε το χρόνο να μου μάθει τα αραβικά, γιατί καταρχήν έπρεπε να μάθει εκείνος τα ελληνικά. Έτσι και αλλιώς είχαν φύγει από τη Συρία πάρα πολλά χρόνια πριν όταν ήταν εκείνος παιδάκι, γιατί έβλεπαν ότι τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά. Δηλαδή η Συρία έμπαινε σε μία κατάσταση δικτατορίας που οι φωνές οι δημοκρατικές δεν μπορούσαν να υπάρχουν εκεί, επομένως είχαν μεταναστεύσει οικογενειακά στην Αγγλία. Δεν είναι μουσουλμάνος, επομένως δεν υπήρχαν τα αραβικά έθιμα. Την καταγωγή μου την ανακάλυψα μεγαλώνοντας, δηλαδή από τα 18 και μετά, επειδή με ενδιέφερε προσωπικά να γνωρίσω και αυτό το κομμάτι του εαυτού μου και έχει ενδιαφέρον ότι από τη στιγμή που άρχισε η προσφυγική κρίση, άρχισαν τα ενοχλητικά σχόλια, δηλαδή δεν υπάρχει περίπτωση να μπω σε ταξί ή να μπω σε κάποιον χώρο, να πω ότι με λένε Ραφίκα και να μην με ρωτήσουν πότε έμαθα ελληνικά τόσο καλά, αν έχω χαρτιά, όλα αυτά τα επικριτικά σχόλια. Επομένως και εγώ πολλές φορές αναγκάζομαι και λέω ότι με λένε Ελένη, που είναι το δεύτερό μου όνομα, γιατί δεν θέλω όλες αυτές τις ενοχλητικές ερωτήσεις. Επίσης υπάρχει και η έννοια του typecasting, δηλαδή πολλές φορές βρίσκεις τον εαυτό σου να σε καλούνε και μάλλον και λογικά επειδή μιλάω τα αραβικά, για να ερμηνεύσεις ρόλους αραβόφωνους. Αλλά αυτό μπορεί να σε αποκλείει και από τους ρόλους που θα μπορούσες να παίξεις ως Ελληνίδα και απόφοιτη του Εθνικού Θεάτρου κιόλας. Επίσης όταν έπαιξα στο Εθνικό Θέατρο της Δούλες, που ήταν πάνω στην προσφυγική κρίση, υπήρχαν πάρα πολλοί από το κοινό που ερχόντουσαν στο καμαρίνι και λέγανε «Μπράβο βρε παιδάκι μου, ξέρω εγώ, που σε έμαθες τόσο γρήγορα τα ελληνικά και έπαιξες και στο Εθνικό και ανέβηκες και στη σκηνή και κάνεις και Ζενέ που έχει τιράντες ολόκληρες μονολόγων, ας πούμε, τεράστιο κείμενο. Επομένως, τα αντιμετωπίζω με χιούμορ. Δεν μπορώ να πω ότι έχω δεχτεί βίαιο ρατσισμό. Ωστόσο υπάρχει επίκριση.
Έχεις δεχτεί ποτέ αρνητική κριτική με τον τρόπο που διασκευάζεις τα αρχαία κείμενα;
Ραφίκα Σαουίς: Όχι ποτέ. Είμαι τυχερή μάλλον. Ίσως γιατί έχω σπουδάσει κλασική φιλολογία και ο λόγος που αρχικά σπούδασα κλασική φιλολογία ήταν γιατί με ενδιαφέρεται το μεταφραστικό κομμάτι πάρα πολύ. Έχω κάνει πολύ λίγα έργα σκηνοθετικά. Έχω κάνει τέσσερα έργα. Επομένως σε αυτά τα τέσσερα έργα κάθε φορά εργάζομαι δύο χρόνια μόνο με τη δραματουργία, τη μετάφραση και τη διασκευή. Και μάλλον κάτι λειτουργεί ώστε ακόμα κι αν είναι μακριά από το αρχαίο κείμενο να συνομιλεί μαζί με το αρχαίο κείμενο με έναν τρόπο που δεν ενοχλεί ή που επαληθεύεται πιο πολύ. Γιατί δεν με ενδιαφέρει αν κάτι ενοχλεί ή δεν ενοχλεί. Μερικές φορές το να ενοχλείς είναι και πάρα πολύ καλό.
Στο Stage of the Resistance συνδυάζεται παραστάσεις, αναγνώσεις, συζητήσεις, και εκπαιδευτικές δράσεις. Πώς αντιλαμβάνεσαι τη σχέση τέχνης και αντίστασης και με ποιο τρόπο αυτή η σχέση καθοδηγεί τις επιλογές σου ως δημιουργός
Ραφίκα Σαουίς: Νομίζω ότι είμαστε σε μία εποχή που συμβαίνουν ακραία πράγματα. Υπάρχει άνοδος της ακροδεξιάς. Προσπαθούν πολλοί να σιωπήσουν φωνές που ασχολούνται με κοινωνικά θέματα. Πολλές φορές το κομμάτι της τέχνης τώρα έχει αρχίσει και οδεύει προς ένα πιο αισθητικό λεξιλόγιο και όχι ένα κοινωνικό σχόλιο. Εννοείται ότι δεν μου αρέσει και εμένα η τέχνη που είναι διδακτική και σε ποιον αρέσει, αλλά είναι σημαντικό να ρωτάμε πράγματα και να αναρωτιόμαστε όλοι μαζί και να είναι ζωντανός διάλογος, στο θέατρο ειδικά. Επομένως θεωρώ όχι μόνο στο κομμάτι του θεάτρου, αλλά γενικά στην καθημερινότητά μου το να αντιστέκομαι απέναντι σε όλες τις προσβολές, σε όλους τους περιορισμούς, σε όλη τη λογοκρισία, σε όλη την πίεση, σε όλη την αδικία, είναι κάτι που με ωθεί σαν άνθρωπο. Δηλαδή δεν μπορώ να δεχτώ την αδικία και δεν μπορώ με τίποτα να ανεχτώ τη λογοκρισία.
Πες μου την εμπειρία σου που είχες με τη σειρά στην Amazon Prime.
Ραφίκα Σαουίς: Έπαιξα έναν βασικό ρόλο, την Abir, που είναι μία Ιρακινή κατάσκοπος που συμμετέχει στην Ιρακινή αντίσταση την εποχή που οι Αμερικανοί μπήκαν και έκαναν πόλεμο στο Ιράκ. Συμμετέχω λοιπόν σε αυτή τη σειρά που λέγεται Das zweite Attentat. Είναι ο γερμανικός του τίτλος, ή Dangerous Truth, ο αγγλικός τίτλος. Παίζω στα αραβικά. Είναι της γνωστής σκηνοθέτιδας Barbara Eder, το οποίο έπαιξε στην γερμανική τηλεόραση επί κάποιους μήνες και τώρα το έχει αγοράσει το Amazon Prime, οπότε κάποιος μπορεί να μπει και να το παρακολουθήσει εκει. Είναι ένα πολύ ωραίο θρίλερ, με υψηλές κριτικές και θεωρείται αυτή τη στιγμή μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σειρές πολιτικού θρίλερ στην Γερμανία.
Τι άλλο θα δούμε στα πλαίσια του Stages Of Resistance;
Ραφίκα Σαουίς: Το Μάρτιο παρουσιάζουμε τρεις μικρές παραστάσεις οι οποίες όμως έχουν μεγάλο αποτύπωμα στην ευρωπαϊκή σκηνή. Αρχίζουμε με το Between the River and the Sea το οποίο το σκηνοθετεί Ιζαμπέλα Σέντλακ και το έχει συγγράψει μαζί με τον πρωταγωνιστή του έργου τον Yousef Sweid που είναι ένας πολύ γνωστός παλαιστίνιος ηθοποιός και μεταφέρει τη ζωή του, την προσωπική του εμπειρία όπου ζει μόνιμα σε ένα σύνορο και όλη του η ζωή είναι ένας τεράστιος αγώνας. Το μεταφέρει στη σκηνή, είναι μια παραγωγή του Maxim Gorky η οποία θεωρήθηκε από το θέατρο Hoyte από τα πιο επιτυχημένα γερμανικά έργα τα οποία έχουν παρουσιαστεί στη γερμανική σκηνή και τώρα μπαίνει στο επετειακό πρόγραμμα του Royal Court Theatre στην Αγγλία. Η παράσταση θα είναι στα αγγλικά και στα αραβικά και θα παρουσιαστεί στις 6 Μαρτίου στο θέατρο Μαβίλη σε συνεργασία με το Ίδρυμα Θεοχαράκη στο πλαίσιο του Stages of Resistance.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου