Αναβαλλόμενος φόρος: Το τραπεζικό προνόμιο που Eπιβιώνει, ενώ η κοινωνία ασφυκτιά

 

Υπάρχουν στιγμές που μια οικονομική πολιτική παύει να είναι τεχνικό ζήτημα και μετατρέπεται σε βαθιά πολιτική επιλογή. Ο αναβαλλόμενος φόρος των τραπεζών αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας.

Την ώρα που χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και εργαζόμενοι παλεύουν καθημερινά να επιβιώσουν μέσα σε ένα ασφυκτικό περιβάλλον χρεών, υψηλής φορολόγησης και ανελαστικών ρυθμίσεων, η κυβέρνηση εξακολουθεί να διατηρεί ένα από τα πιο γενναιόδωρα προστατευτικά πλέγματα για το τραπεζικό σύστημα. Ένα πλαίσιο που δημιουργήθηκε σε συνθήκες κρίσης, αλλά σήμερα λειτουργεί ως μόνιμο προνόμιο σε μια περίοδο πρωτοφανούς τραπεζικής κερδοφορίας.

Από την «έκτακτη ανάγκη» στη μόνιμη εύνοια

Ο αναβαλλόμενος φόρος παρουσιάστηκε ως αναγκαίο εργαλείο στα χρόνια της κατάρρευσης της ελληνικής οικονομίας. Σκοπός του ήταν να στηρίξει τη σταθερότητα των τραπεζών, επιτρέποντάς τους να μεταφέρουν φορολογικές ζημιές στο μέλλον και να ενισχύσουν τα κεφάλαιά τους.

Στην πράξη, όμως, ο μηχανισμός αυτός μετέτρεψε μέρος των τραπεζικών κεφαλαίων σε μελλοντική απαίτηση από το Δημόσιο. Δηλαδή σε χρήματα που δυνητικά θα στερηθεί το κράτος και κατ’ επέκταση η κοινωνία.

Δεκαπέντε περίπου χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, το μέτρο παραμένει ενεργό. Και παραμένει ενεργό τη στιγμή που το τραπεζικό σύστημα όχι μόνο έχει σταθεροποιηθεί, αλλά καταγράφει διαδοχικά ρεκόρ κερδοφορίας.

Η σκληρή πραγματικότητα των υπερκερδών

Τα τελευταία χρόνια, οι ελληνικές τράπεζες αξιοποίησαν την άνοδο των επιτοκίων για να αυξήσουν θεαματικά τα έσοδά τους.

Την ίδια περίοδο:

• Τα επιτόκια δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά εκτοξεύθηκαν

• Οι καταθέσεις παρέμειναν με εξαιρετικά χαμηλές αποδόσεις

• Οι τραπεζικές προμήθειες αυξήθηκαν σημαντικά

• Οι πλειστηριασμοί επεκτάθηκαν σε όλο και μεγαλύτερο φάσμα πολιτών

Παρά την εκρηκτική αυτή κερδοφορία, οι τράπεζες συνεχίζουν να διαθέτουν έναν μηχανισμό που περιορίζει ουσιαστικά τη φορολογική τους επιβάρυνση μέσω συμψηφισμών με ζημιές του παρελθόντος.

Η εικόνα αυτή δημιουργεί μια αντίφαση που δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί κοινωνικά:Οι πολίτες φορολογούνται για το παρόν τους, ενώ οι τράπεζες προστατεύονται από το παρελθόν τους.

Η κοινωνία των «δύο ταχυτήτων»

Η κυβερνητική οικονομική πολιτική εμφανίζεται ιδιαίτερα αυστηρή απέναντι στους μικρούς και μεσαίους επαγγελματίες. Οι ρυθμίσεις χρεών χαρακτηρίζονται περιορισμένες, οι προσαυξήσεις συνεχίζουν να διογκώνουν τις οφειλές και οι κατασχέσεις λειτουργούν ως καθημερινή απειλή.

Αντίθετα, το τραπεζικό σύστημα διατηρεί ένα πλαίσιο προστασίας που του επιτρέπει να μεταφέρει φορολογικές υποχρεώσεις στο μέλλον, με την εγγύηση του κράτους.

Δεν πρόκειται απλώς για οικονομική πολιτική. Πρόκειται για ένα μοντέλο που δημιουργεί σαφείς νικητές και ηττημένους.

Ο αόρατος δημοσιονομικός κίνδυνος

Πίσω από την τεχνική ορολογία του αναβαλλόμενου φόρου κρύβεται και ένας δυνητικός κίνδυνος για τα δημόσια οικονομικά.

Εάν στο μέλλον οι τράπεζες αντιμετωπίσουν νέες ζημιές, το κράτος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με υποχρεώσεις κάλυψης αυτών των απωλειών. Με άλλα λόγια, οι φορολογούμενοι ενδέχεται να κληθούν για ακόμη μία φορά να στηρίξουν το τραπεζικό σύστημα.

Ένα ενδεχόμενο που επαναφέρει μνήμες μιας περιόδου όπου η κοινωνία πλήρωσε ακριβά τη διάσωση των τραπεζών.

Πολιτική επιλογή, όχι τεχνική αναγκαιότητα

Η διατήρηση του μηχανισμού δεν αποτελεί απλώς ζήτημα οικονομικής σταθερότητας. Αποτελεί πολιτική απόφαση που αντανακλά το μοντέλο ανάπτυξης που επιλέγεται για τη χώρα.

Ένα μοντέλο όπου το κράτος λειτουργεί ως εγγυητής των μεγάλων χρηματοπιστωτικών συμφερόντων, ενώ για την κοινωνία εφαρμόζεται μια πολιτική αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Το ερώτημα της ισονομίας

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι ένα σταθερό τραπεζικό σύστημα είναι απαραίτητο για την οικονομία. Το ερώτημα όμως παραμένει:

Μπορεί να υπάρξει πραγματική ανάπτυξη όταν οι ζημιές μεταφέρονται στην κοινωνία και τα κέρδη παραμένουν ιδιωτικά;

Η ελληνική κοινωνία χρηματοδότησε τη διάσωση των τραπεζών σε μια ιστορικά δύσκολη περίοδο. Σήμερα, η απαίτηση για ισονομία δεν αποτελεί πολιτικό σύνθημα. Αποτελεί στοιχειώδη προϋπόθεση κοινωνικής δικαιοσύνης.

Γιατί όταν η οικονομία λειτουργεί με κανόνες άνισης μεταχείρισης, τότε η ανάπτυξη δεν αφορά όλους. Αφορά μόνο όσους βρίσκονται ήδη στην κορυφή της πυραμίδας.