*Άρθρο του Φώτη Αλεξόπουλου
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα του 21ου αιώνα. Η ραγδαία αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, η εντατικοποίηση της αγροτικής παραγωγής και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί την επάρκεια και την ποιότητα του νερού. Δεν πρόκειται πλέον για ένα περιβαλλοντικό ζήτημα· πρόκειται για θέμα οικονομικής βιωσιμότητας, κοινωνικής συνοχής και διαγενεακής δικαιοσύνης.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, πάνω από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αντιμετωπίζουν προβλήματα πρόσβασης σε ασφαλές πόσιμο νερό. Η κατάσταση επιδεινώνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής, όπως έχει καταγράψει και η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, με αύξηση των ακραίων φαινομένων ξηρασίας και μεταβολές στον υδρολογικό κύκλο.
Διαγενεακή ευθύνη
Δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να εξαντλήσουμε τους φυσικούς πόρους, μεταφέροντας το κόστος στις επόμενες γενιές. Η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως διατυπώθηκε από την Παγκόσμια Επιτροπή για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, στηρίζεται ακριβώς σε αυτή την αρχή: ικανοποίηση των σημερινών αναγκών χωρίς να υπονομεύονται οι δυνατότητες των μελλοντικών γενεών.
Το νερό δεν είναι απλώς εμπορεύσιμο αγαθό. Είναι δημόσιο και κοινωνικό αγαθό, συνδεδεμένο με το δικαίωμα στη ζωή, στην υγεία και στην τροφή. Συνεπώς, η πολιτική διαχείρισή του δεν μπορεί να περιορίζεται σε λογικές βραχυπρόθεσμου κόστους.
Πρέπει να αλλάξει το μοντέλο τιμολόγησης;
Εδώ ανοίγει ένα κρίσιμο και συχνά ιδεολογικά φορτισμένο ζήτημα. Η τιμολόγηση του νερού σήμερα βασίζεται κυρίως σε εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια. Όμως η κλιματική κρίση επιβάλλει την ενσωμάτωση και περιβαλλοντικών παραμέτρων.
Όμως είναι σαφές ότι καμία μεταρρύθμιση τιμολόγησης, κανένα επενδυτικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού δικτύων δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
Ο καταναλωτής πρέπει να εκπαιδεύεται συστηματικά ώστε:
• Να κατανοεί ότι το νερό δεν είναι ανεξάντλητο αγαθό.
• Να αντιλαμβάνεται το αποτύπωμα νερού των προϊόντων που καταναλώνει.
• Να υιοθετεί πρακτικές εξοικονόμησης στην καθημερινότητα.
• Να συνδέει τη σπατάλη με το κόστος που μεταφέρεται στις επόμενες γενιές.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Πρέπει να ξεκινά από το σχολείο, να ενισχύεται μέσω δημόσιων καμπανιών και να συνοδεύει κάθε μεταρρύθμιση στη διαχείριση των υδάτων.
Επιχειρήματα υπέρ μιας νέας τιμολογιακής πολιτικής:
• Κλιμακωτή τιμολόγηση με αυξημένο κόστος για υπερκατανάλωση.
• Ενσωμάτωση περιβαλλοντικού τέλους για μεγάλους καταναλωτές.
• Κίνητρα για εξοικονόμηση και επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλής κατανάλωσης.
• Διαφοροποίηση μεταξύ παραγωγικής και σπάταλης χρήσης.
Επιχειρήματα κατά ή προβληματισμοί:
• Κίνδυνος κοινωνικού αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων.
• Επιβάρυνση μικρών αγροτών σε ήδη πιεσμένο παραγωγικό περιβάλλον.
• Μετακύλιση του κόστους στον τελικό καταναλωτή τροφίμων.
• Ελλιπείς ελεγκτικοί μηχανισμοί και άνιση εφαρμογή.
Η λύση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Η κοινωνική προστασία πρέπει να συνδυαστεί με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Ένα βασικό όριο κατανάλωσης με χαμηλή τιμή για την κάλυψη βασικών αναγκών, και αυστηρή κλιμάκωση πέραν αυτού, θα μπορούσε να αποτελέσει μια ισορροπημένη προσέγγιση.
Η αγροτική διάσταση
Ως χώρα με έντονη αγροτική παράδοση, η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει:
• Σε σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα με περιορισμό απωλειών.
• Σε τεχνολογίες στάγδην άρδευσης και «έξυπνης γεωργίας».
• Σε αλλαγή καλλιεργητικών προτύπων όπου απαιτείται.
• Σε αξιοποίηση επαναχρησιμοποιημένου νερού.
Η στήριξη πρέπει να κατευθυνθεί στους πραγματικούς παραγωγούς και όχι σε όσους αντιμετωπίζουν τις επιδοτήσεις ως επάγγελμα. Η ορθολογική χρήση του νερού είναι και ζήτημα δικαιοσύνης απέναντι στους έντιμους αγρότες που παλεύουν με αυξημένο κόστος παραγωγής.
Το νερό θα αποτελέσει τον «νέο γεωπολιτικό παράγοντα» των επόμενων δεκαετιών. Η διαχείρισή του απαιτεί πολιτική τόλμη, κοινωνική ευαισθησία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Η επιλογή είναι σαφής:
Ή θα οργανώσουμε σήμερα μια δίκαιη και βιώσιμη πολιτική υδάτων,
ή θα κληροδοτήσουμε αύριο ένα περιβαλλοντικό και κοινωνικό αδιέξοδο.
Η ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές δεν είναι ρητορική διατύπωση. Είναι πολιτική υποχρέωση.
******Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονομολόγος
Μέλος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος
Μέλος του Συνδέσμου Ελλήνων Περιφερειολόγων
Μέλος του Διοικητικού Επιμελητηρίου Ελλάδος
Πιστοποιημένος Χρήστης της Υ-ΓΕΜΗ του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών
Πιστοποιημένος Μέντορας της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου