Γιώτα Ιωακειμίδου
Ο κατάλογος που παραθέτω δεν είναι υβρεολόγιο, είναι μικρή ανθρωπολογία χαρακτήρων. Κάθε λέξη δεν στοχεύει στο ίδιο πράγμα, διακρίνει αποχρώσεις.
Άλλος είναι αγρονόετος – αργόστροφος. Δεν καταλαβαίνει γρήγορα.
Άλλος κόσον – νωθρός. Καταλαβαίνει, αλλά δεν κινείται.
Άλλος λειφτός – λειψός, ελλιπής. Υπονοεί έλλειμμα, όχι απαραίτητα βλακεία.
Το αβανάκ’ς, το αχμάκ’ς, το σερσερής, το ξώπαρτος δηλώνουν καθαρά τον «χαζό». Εδώ έχουμε και τουρκικά δάνεια που όμως έχουν πλήρως ενσωματωθεί στο ιδίωμα. Η γλώσσα δεν έχει ιδεολογίες, έχει λειτουργία.
Ο ζούρτελης και ο ζαντός δεν είναι απλώς χαζοί, ακουμπούν στην έννοια της διαταραχής. Εκεί περνάμε από τη βλακεία στην «τρέλα».
Ο αζούλιγος και ο λότζος δηλώνουν αγροικία. Δεν είναι πνευματικό το πρόβλημα, είναι συμπεριφορικό.
Ο γιαβανόκεφαλος και ο λοπούτ’ς (χοντροκέφαλος) στοχεύουν στο πείσμα. Εδώ η μεταφορά περνά από το σώμα στο μυαλό. Το κεφάλι γίνεται βαρύ, άκαμπτο.
Το αδικεμένος (στο μυαλό) και ο ζαβαλής δείχνουν και μια νότα συμπόνιας. Δεν είναι κακόβουλος, είναι καημένος.
Και το υπέροχο απολαδόστομος, λαϊκή δημιουργία με γευστική υφή, δείχνει πόση φαντασία διαθέτει η γλώσσα όταν θέλει να ειρωνευτεί.
Τι αποκαλύπτει αυτός ο πλούτος;
Πρώτον, λεπτομέρεια παρατήρησης. Η παραδοσιακή κοινότητα δεν έλεγε απλώς «χαζός». Κατέγραφε τύπους.
Δεύτερον, κοινωνική λειτουργία. Οι λέξεις αυτές ρύθμιζαν συμπεριφορές. Ήταν μηχανισμός πειθαρχίας και σαρκασμού.
Τρίτον, γλωσσική αντοχή. Ελληνικές ρίζες, τουρκικά δάνεια, λαϊκοί σχηματισμοί συνυπάρχουν αρμονικά.
Και κάτι ακόμη. Όσο περισσότερες λέξεις έχει μια γλώσσα για κάτι, τόσο περισσότερο την απασχολεί. Η ποντιακή φαίνεται πως είχε ιδιαίτερη αδυναμία στην ταξινόμηση της ανθρώπινης κουταμάρας.
Η βλακεία είναι παγκόσμιο φαινόμενο.
Η λεξιλογική της χαρτογράφηση όμως είναι πολιτισμικό επίτευγμα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου