Το ποντιακό ρήμα λουκίζω δεν είναι απλώς μια πρακτική λέξη της καθημερινότητας. Είναι μια λέξη που φωτίζει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τον κόσμο του ποντιακού σπιτιού.
Σημαίνει το άσπρισμα του σπιτιού με ασβέστη ή λευκή άργιλλο. Όμως πίσω από αυτή την πράξη κρύβεται μια ολόκληρη αντίληψη ζωής: καθαριότητα, φροντίδα, φως.
Η ετυμολογία του μας οδηγεί στη λατινική ρίζα lux / lucis = φως. Από εκεί γεννιέται η έννοια του «κάνω κάτι να λάμπει», να αστράφτει, να καθαρίζει.
Έτσι, το λουκίζω δεν είναι απλώς «βάφω», είναι «φωτίζω το σπίτι».
Πρόκειται για λέξη της περιοχής Χαλδίας, με πλούσια παραγωγή τύπων:
λούκισμαν = το άσπρισμα και λουκή = η λευκή άργιλο που χρησιμοποιούνταν για το ασβέστωμα, αντί ασβέστη.
Εδώ βλέπουμε κάτι πολύ χαρακτηριστικό της ποντιακής ζωής:
όπου δεν υπήρχε ασβέστης, η φύση έδινε τη λύση. Η λουκή γινόταν το υλικό που χάριζε στο σπίτι φως και καθαρότητα.
Η σοφία της παροιμίας
«Όλ’ εθέριζαν κι η Γιαννούλα ελούκιζεν»
Μια φράση γεμάτη ειρωνεία και σοφία.
Τη στιγμή που όλοι ασχολούνται με το ζωτικό, τον θερισμό, η Γιαννούλα φροντίζει το… άσπρισμα.
Η παροιμία δεν καταδικάζει την καθαριότητα.
Καυτηριάζει την αστοχία προτεραιοτήτων.
Με άλλα λόγια:
άλλο το φως του σπιτιού κι άλλο το ψωμί στο τραπέζι.
Γλωσσικό σχόλιο
Το λουκίζω αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό τύπο της ποντιακής:
· συνδέεται με λατινική ρίζα (lux)
· διατηρεί την έννοια του φωτός και της λάμψης
· εξειδικεύεται σημασιολογικά ως «ασπρίζω»
· εμφανίζει τοπική κατανομή (Χαλδία)
· δίνει παραγωγική οικογένεια λέξεων (λούκισμαν, λουκή)
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η λέξη αυτή δεν έχει περάσει σε άλλα ελληνικά ιδιώματα, διατηρώντας έναν έντονα τοπικό και αρχαϊκό χαρακτήρα.
Το λουκίζω δεν είναι απλώς μια εργασία.
Είναι μια πράξη που μετατρέπει το σπίτι σε φως.
Γιατί στον Πόντο,
δεν αρκούσε να ζεις μέσα στο σπίτι σου.
Έπρεπε να… λάμπει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου