Τι είναι το γιγάντιο Μάτι στη Σαχάρα, που βλέπουν οι αστροναύτες από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό

 Από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό μοιάζει με τεράστια κόρη ματιού χαραγμένη στην άμμο, με ομόκεντρους δακτυλίους που φαίνονται σχεδόν υπερβολικά τέλειοι για να είναι φυσικοί.

Για χρόνια πολλοί υπέθεταν ότι πρόκειται για κρατήρα πρόσκρουσης μετεωρίτη, σύμφωνα όμως με το Παρατηρητήριο Γης της NASA, η Δομή Ρισάτ στη Μαυριτανία, γνωστή και ως «Μάτι της Σαχάρα», δεν είναι αποτύπωμα διαστημικής σύγκρουσης.

Πρόκειται για έναν ανυψωμένο γεωλογικό θόλο, τον οποίο η διάβρωση διαμόρφωσε σταδιακά σε κυκλικές ράχες. Η γύρω έρημος, με τα εκτεταμένα πεδία αμμοθινών της, αποτυπώνει παράλληλα τη δράση των ανέμων που εξακολουθούν να μετασχηματίζουν το τοπίο.

Το «Μάτι της Σαχάρα» διακρίνεται στο κάτω μέρος αυτής της φωτογραφίας από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό

NASA

Η Δομή Ρισάτ έχει διάμετρο περίπου 40 χιλιομέτρων, αν και σε ορισμένες απεικονίσεις της NASA υπολογίζεται κοντά στα 45 έως 48 χιλιόμετρα, ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης. Εκείνο που παραμένει πάντως σταθερό είναι η αξία του ως ορόσημο: οι αστροναύτες το αναγνωρίζουν από τις πρώτες κιόλας επανδρωμένες αποστολές, μέσα στην άδεια έρημο.

Γιατί δεν είναι κρατήρας μετεωρίτη

Η θεωρία της πρόσκρουσης που επικρατούσε για πολλά χρόνια, ήταν μέχρι ένα σημείο δικαιολογημένη. Οι μεγάλοι μετεωρίτες συχνά αφήνουν κυκλικά ίχνη στην επιφάνεια της Γης, και η Δομή Ρισάτ μοιάζει πράγματι με τεράστιο στόχο. Ωστόσο, οι γεωλογικές μελέτες δείχνουν μια διαφορετική ιστορία. Στρώματα πετρωμάτων που κάποτε ήταν σχετικά επίπεδα ωθήθηκαν προς τα πάνω, σχηματίζοντας μια ευρεία καμάρα. Με την πάροδο του χρόνου, η διάβρωση αφαίρεσε τα ανώτερα στρώματα και αποκάλυψε την εσωτερική δομή.

Σε τέτοιους σχηματισμούς, τα παλαιότερα πετρώματα εμφανίζονται συνήθως στο κέντρο, ενώ τα νεότερα σχηματίζουν δακτυλίους προς τα έξω. Αυτό το μοτίβο δεν ταιριάζει με έναν κρατήρα πρόσκρουσης και ενισχύει την ερμηνεία ότι το «Μάτι» δημιουργήθηκε από τις ίδιες τις εσωτερικές δυνάμεις της Γης.

Ένα ενεργό σύστημα

Η τελική εικόνα προέκυψε από αυτό που λέμε διαφορική διάβρωση. Διαφορετικά είδη πετρωμάτων φθείρονται με διαφορετικές ταχύτητες, αφήνοντας κυκλικές ράχες εκεί όπου τα πιο ανθεκτικά στρώματα αντιστάθηκαν περισσότερο. Ακόμη και οι χρωματικές μεταβολές στις φωτογραφίες των αστροναυτών δεν είναι απλώς εντυπωσιακές: αντανακλούν διαφορετικά ιζηματογενή και πυριγενή πετρώματα μέσα και γύρω από τη δομή.

Η πλήρης φωτογραφία του «Ματιού» που ανέδειξε το Παρατηρητήριο Γης της NASA

NASA

Η φωτογραφία που ανέδειξε η NASA τραβήχτηκε από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό στις 10 Ιουλίου 2020, με ψηφιακή μηχανή Nikon D5. Η εικόνα περικόπηκε και ενισχύθηκε ως προς την αντίθεση, ώστε να φαίνονται καθαρότερα τα γεωλογικά μοτίβα και να αφαιρεθούν οπτικά σφάλματα του φακού.

Πέρα από τη γεωλογία, η περιοχή υπενθυμίζει ότι η Σαχάρα δεν είναι ένα στατικό σκηνικό, αλλά ένα ενεργό σύστημα. Οι άνεμοι που σχηματίζουν τις θίνες μπορούν να σηκώσουν τεράστιες ποσότητες σκόνης στην ατμόσφαιρα. Η σκόνη από τη Σαχάρα επηρεάζει την ποιότητα του αέρα, την ορατότητα και τον καιρό, ενώ μπορεί να ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα.