Kάποτε, η συμπλήρωση του μηχανογραφικού δελτίου έμοιαζε με μια σχεδόν αυτοματοποιημένη ιεροτελεστία για την ελληνική οικογένεια. Στην κορυφή των προτιμήσεων υπήρχαν πάντα σχολές που εξασφάλιζαν κοινωνικό κύρος και, κυρίως, τη «χρυσή» υπόσχεση μιας σταθερής θέσης στο Δημόσιο. Φιλολογίες, ιστορικά τμήματα και παραδοσιακές θεωρητικές επιστήμες θεωρούνταν το απόλυτο εισιτήριο για μια αξιοπρεπή καριέρα.
Σήμερα, το τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Το πολυετές «πάγωμα» των μαζικών διορισμών, ο κορεσμός και οι διαδοχικές οικονομικές κρίσεις μετέτρεψαν τις σχολές αυτές σε επιλογές χαμηλής ζήτησης, με τα μόρια εισαγωγής να διολισθαίνουν, παρά το γεγονός ότι η ακαδημαϊκή αξία του αντικειμένου παραμένει σπουδαία.
Η Ελλάδα πέρασε γρήγορα από την εποχή της αναζήτησης μιας κρατικής καρέκλας, στην εποχή του κυνηγιού των «hard skills», των δεξιοτήτων δηλαδή με άμεση ζήτηση στην εγχώρια και διεθνή αγορά.
Από το κυνήγι της κρατικής στις δεξιότητες του μέλλοντος
Η στροφή αυτή αποτυπώνεται στις επιλογές των ίδιων των υποψηφίων, οι οποίοι δεν κοιτάζουν πλέον απλώς έναν παραδοσιακό τίτλο σπουδών, αλλά το πόσο ευέλικτος και διεπιστημονικός είναι στην πράξη. Ακόμη και στο κατεξοχήν θεωρητικό πεδίο, οι κλασικές φιλολογίες υποχωρούν μπροστά σε τμήματα όπως οι διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές, που συνδυάζουν δίκαιο, πολιτική και οικονομικά, προσφέροντας εναλλακτικές επαγγελματικές διαδρομές.
«Τα τμήματα διεθνών σπουδών έχουν πλέον μεγαλύτερη ζήτηση, καθώς το αντικείμενό τους έχει διευρυνθεί σημαντικά με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς», επισημαίνει ο εκπαιδευτικός αναλυτής Γιώργος Χατζητέγας. Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι οι ανθρωπιστικοί κλάδοι αναγκάζονται να επαναπροσδιοριστούν, με τις ξένες φιλολογίες για παράδειγμα να συνδέονται πλέον με τη μεταφραστική τεχνολογία, τη μηχανική μάθηση και την ψηφιακή εκπαίδευση, ξεφεύγοντας από το στενό πλαίσιο της παραδοσιακής διδασκαλίας.
«Άλλοτε, το επάγγελμα του εκπαιδευτικού αποτελούσε την κορυφαία επιλογή ασφάλειας, όμως σήμερα η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Υπάρχει μια βαθιά κρίση στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού, η οποία μάλιστα επαυξάνεται εξαιτίας του δημογραφικού προβλήματος της χώρας», εξηγεί ο κ. Χατζητέγας, συμπληρώνοντας ότι «ως εκ τούτου, τα παιδαγωγικά τμήματα καταγράφουν πτώση, όπως ακριβώς συμβαίνει και με όσες σχολές συνδέονται παραδοσιακά με την εκπαίδευση, όπως είναι και οι μαθηματικοί. Ο κλάδος δεν είναι πια ελκυστικός για τους υποψηφίους».
Αυτή η διαπίστωση αποτυπώνει το πώς οι κοινωνικές και δημογραφικές μεταβολές της χώρας επηρεάζουν άμεσα την ψυχολογία των εφήβων και των οικογενειών τους, οι οποίοι βλέπουν ότι οι άλλοτε ασφαλείς λιμένες του δημόσιου σχολείου στενεύουν δραματικά και δεν προσφέρουν πλέον τις εγγυήσεις του παρελθόντος.
Ανεβαίνουν Τουριστικά, Logistics και Μάρκετινγκ
Από την άλλη πλευρά, ο κλάδος της οικονομίας και της πληροφορικής γνωρίζει πρωτοφανή άνθηση, καθώς υπάρχει άμεση σύνδεση με την αγορά εργασίας του μέλλοντος. Σύμφωνα με τον κ. Χατζητέγα, καταγράφεται μια ξεκάθαρη «μετατόπιση των υποψηφίων από τις κλασικές σπουδές του 2ου επιστημονικού πεδίου προς το 4ο πεδίο», με σαφή άνοδο στη ζήτηση για τα τουριστικά, τα logistics, τη διοίκηση επιχειρήσεων, την πληροφορική και κυρίως για ό,τι έχει να κάνει με το μάρκετινγκ και τη διαφήμιση. Παράλληλα, οι ναυτιλιακές σπουδές προσελκύουν μαζικά τους υποψηφίους, καθώς «στην Ελλάδα υπάρχουν ανοιχτές θέσεις εργασίας και ο συγκεκριμένος κλάδος ζητάει συνεχώς προσωπικό».
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ενιαία. Παρά το γεγονός ότι αρκετά αξιόλογα τμήματα εξακολουθούν να δυσκολεύονται να προσελκύσουν υποψηφίους, κυρίως λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Ο Χρήστος Ταουσάνης, σύμβουλος επαγγελματικού προσανατολισμού και επιστημονικός διευθυντής της EMPLOY EDU, αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το οποίο, «παρότι εδρεύει στη Μυτιλήνη, καταφέρνει να προσελκύει φοιτητές ακόμη και από μεγάλα αστικά κέντρα, επειδή συνδυάζει πληροφορική, επικοινωνία και πολιτισμό, με αντικείμενα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η εικονική πραγματικότητα και η μουσειολογία».
Το πιο αντιπροσωπευτικό όμως παράδειγμα αυτής της νέας τάσης είναι το Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας (ΔΕΤ) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. «Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πετυχημένο μοντέλο, το οποίο στη συνέχεια έσπευσαν να ακολουθήσουν και άλλα πανεπιστήμια της χώρας», τονίζει ο κ. Χατζητέγας. Λόγω της απήχησής του, δημιουργήθηκαν πέντε ακόμα αντίστοιχα τμήματα με το ίδιο όνομα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στο Πανεπιστήμιο Πατρών, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και στο Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο. «Ουσιαστικά οικειοποιήθηκε ο τίτλος και αντέγραψαν, κατά κάποιον τρόπο, το πρόγραμμα σπουδών. Πλέον πουλάει τόσο ο τίτλος όσο και το περιεχόμενο, αποδεικνύοντας ότι οι υποψήφιοι ψάχνουν πια ουσιαστικά το πρόγραμμα σπουδών και δεν κοιτάνε απλώς τη βιτρίνα ενός τίτλου», αναφέρει ο κ. Χατζητέγας.
Την ίδια εικόνα περιγράφει και ο Χρήστος Ταουσάνης, ο οποίος παρατηρεί ότι τα τελευταία χρόνια αναδύεται μια μικρή αλλά ιδιαίτερα δυναμική ομάδα πανεπιστημιακών τμημάτων που προσελκύουν ολοένα και περισσότερους υποψηφίους, όχι λόγω παράδοσης ή υψηλού κύρους, αλλά εξαιτίας των σύγχρονων προγραμμάτων σπουδών και της άμεσης σύνδεσής τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Όπως σημειώνει, «οι μαθητές αναζητούν πλέον αντικείμενα που συνδυάζουν τεχνολογία, διοίκηση και εφαρμοσμένες δεξιότητες, ακόμη και όταν πρόκειται για σχετικά νέα τμήματα».
Αυτή η δυναμική δεν αλλάζει μόνο τις προτιμήσεις των μαθητών, αλλά αναγκάζει και τα ίδια τα πανεπιστήμια να προσαρμοστούν προκειμένου να επιβιώσουν και να παραμείνουν ελκυστικά. Όπως υπογραμμίζει ο κ. Χατζητέγας, «παρατηρούμε μια γενικότερη μετατόπιση των ίδιων των σχολών προς το 4ο πεδίο. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 45% των τμημάτων ανήκουν πλέον σε παραπάνω από ένα επιστημονικό πεδίο, όπου σχεδόν πάντα το ένα από αυτά είναι το 4ο, κυρίως επειδή εκεί συγκεντρώνονται πλέον οι περισσότεροι υποψήφιοι». Αυτή η θεσμική μετακίνηση των σχολών μαρτυρά την ανάγκη των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων να «συνδεθούν» με τους υποψήφιους της Οικονομίας και της Πληροφορικής, δημιουργώντας γέφυρες ακόμα και με παραδοσιακά θετικές ή τεχνολογικές κατευθύνσεις, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους και να αποφύγουν την ερήμωση των αμφιθεάτρων τους.
Τα τμήματα αυτά προσφέρουν στη γενιά των κρίσεων το πολυπόθητο διαβατήριο για την παγκόσμια αγορά. Γίνεται σαφές ότι η αγορά εργασίας δεν θα επιβραβεύει πλέον τους στατικούς τίτλους σπουδών, αλλά την προσαρμοστικότητα και την ψηφιακή επιδεξιότητα. Το κοινωνικό κύρος επαναπροσδιορίζεται ριζικά, και μαζί του αλλάζει ολόκληρος ο χάρτης της ελληνικής εκπαίδευσης, επιβεβαιώνοντας ότι η ασφάλεια του μέλλοντος δεν κρύβεται πια σε μια θέση στο δημόσιο, αλλά στην ικανότητα των νέων να εξελίσσονται παράλληλα με τις τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου