«Η Ελλάδα έχει πολλά εργαλεία και όπλα στη φαρέτρα της»: αυτό τονίζει μιλώντας στο CNN Greece o διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Λυκούργος Λιακάκος, που αναλύοντας τα νέα δεδομένα και τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο θέτει στο επίκεντρο τις διαπραγματεύσεις με την Αίγυπτο, την πλήρη επήρεια του Καστελόριζου ως αφετηρία συζήτησης, τις αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων και τις δυνατότητες που προσφέρει η ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
«Η τελευταία εξέλιξη είναι ασφαλώς σημαντική», σημειώνει ο Λ. Λιακάκος, σχολιάζοντας την επανεκκίνηση των διαβουλεύσεων Αθήνας και Καΐρου για την επέκταση της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους ανατολικότερα κατά τον ίδιο όμως το βασικό ζήτημα από δω και πέρα είναι το «πώς η Ελλάδα θα αξιοποιήσει τα νομικά και διπλωματικά επιχειρήματά της, αλλά και τις δυνατότητες που έχει στη διάθεσή της, ώστε να μην περιοριστεί σε διαδοχικές αντιδράσεις απέναντι στις τουρκικές κινήσεις».
«Το πρόβλημα είναι γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε σε αυτή τη νέα λιβυκή κρίση», επισημαίνει υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία πέτυχε να προσεγγίσει την ανατολική Λιβύη, η οποία προηγουμένως απέρριπτε τη συμφωνία.
«Αυτό από μόνο του είναι μια σοβαρή μεταβολή που δεν μπορούμε να υποβαθμίσουμε. Βλέπουμε ότι η Τουρκία στην περιοχή συνδυάζει στρατιωτική παρουσία, πολιτική διπλωματία».
Η συμφωνία με την Αίγυπτο και το στοίχημα του Καστελόριζου
Η συζήτηση για την επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών, με το Καστελόριζο να αποκτά ξανά βαρύνουσα σημασία. Η συμφωνία του 2020 αφορούσε συγκεκριμένο τμήμα της θαλάσσιας οριοθέτησης, έως τον 28ο μεσημβρινό. Η νέα διαπραγμάτευση αφορά την επέκταση ανατολικότερα, σε μια περιοχή με ιδιαίτερη σημασία για τους συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό το πλαίσιο ο διδάκτωρ Λυκούργος Λιακάκος εκτιμά ότι η Ελλάδα πρέπει να προσέλθει στη διαπραγμάτευση χωρίς να περιορίσει εκ των προτέρων τις διεκδικήσεις της.
«Η Ελλάδα πρέπει να ξεκινήσει τώρα τις διαπραγματεύσεις, θεωρώντας ότι έχει πλήρη επήρεια το Καστελόριζο. Δεν πρέπει να περιορίσει σε καμία περίπτωση τη διαπραγματευτική της αφετηρία», τονίζει.
Όπως εξηγεί, η προηγούμενη συμφωνία με την Αίγυπτο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως γενικός κανόνας για κάθε επόμενη οριοθέτηση. «Η συμφωνία είναι ξεκάθαρη ότι δεσμεύει το 55-45 μόνο το συγκεκριμένο κομμάτι της οριοθέτησης», συμπληρώνει
«Το μεγάλο νομικό και γεωπολιτικό ερώτημα είναι ποια επήρεια θα αναγνωριστεί στις ελληνικές νησιωτικές ακτές κατά τη νέα οριοθέτηση», αναφέρει χαρακτηριστικά. Και προσθέτει ότι η Αθήνα πρέπει να επιδιώξει η υπόλοιπη οριοθέτηση με την Αίγυπτο να γίνει με πλήρη επήρεια των νησιωτικών εδαφών της.
«Η ουσιαστική εφαρμογή του άρθρου 121 παράγραφος 2 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας» είναι, όπως λέει, ένα από τα βασικά ζητήματα που πρέπει να τεθούν.
«Η ύπαρξη δικαιωμάτων των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν πρέπει να παραμείνει απλώς θεωρητική. Χρειάζεται τεκμηρίωση της πραγματικής θαλάσσιας προβολής των νησιωτικών ακτών μας».
Ο Λ. Λιακάκος συνδέει, μάλιστα, την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων με την προοπτική διασύνδεσης των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κύπρου.
«Μία τέτοια εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική και κυπριακή επιχειρηματολογία», υπογραμμίζει ενώ σε αυτό το πλαίσιο, η διαπραγμάτευση με την Αίγυπτο θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας και σε μια μελλοντική συζήτηση για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία. «Θα είναι ένα πολύ ισχυρό χαρτί, αν ποτέ πάμε να οριοθετήσουμε αποκλειστική οικονομική ζώνη με την Τουρκία», λέει, προσθέτοντας ότι «το γεγονός ότι μια άλλη μεγάλη χώρα, μαζί με την Κύπρο, δίνουν πλήρη επήρεια στο Καστελλόριζο, θα είναι πολύ ισχυρό νομικό προηγούμενο.
Τα «προηγούμενα» που μπορούν να αξιοποιηθούν
Ιδιαίτερη θέση στην ανάλυσή του έχει η υπόθεση Λιβύης – Μάλτας, την οποία εξέτασε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το 1985. Η απόφαση αφορούσε την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας των δύο χωρών και έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, τη γεωγραφική διάταξη και τη σημαντική διαφορά στο μήκος των ακτών τους. Ο Λυκούργος Λιακάκος εκτιμά ότι η συγκεκριμένη νομολογία μπορεί να αξιοποιηθεί στην ελληνική επιχειρηματολογία για την επήρεια των νησιωτικών ακτών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η απόφαση καθορίζει αυτομάτως την οριοθέτηση στην περιοχή της Κρήτης.
Ο κ. Λιακάκος αναφέρεται επίσης σε χάρτες που, σύμφωνα με όσα υποστηρίζει, είχαν αποσταλεί από τη Λιβύη στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 2010. Κατά την περιγραφή του, οι χάρτες αυτοί θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ως τεκμήρια σε μια μελλοντική νομική διαδικασία, καθώς αποτύπωναν προτάσεις για τις θαλάσσιες ζώνες και την οριοθέτηση στην περιοχή. «Αυτά είναι τεκμήρια τα οποία πρέπει να προσκομιστούν στο δικαστήριο όταν πάμε στη Χάγη», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Πέρα από την υπάρχουσα νομολογία προτείνει να αξιοποιηθούν οι προβλέψεις της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά και το υφιστάμενο ελληνικό νομικό πλαίσιο. Στην ανάλυσή του παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 121 παράγραφος 2 για τα δικαιώματα των νησιών, καθώς και στα άρθρα 74 και 83 για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Η βασική του θέση είναι ότι η Αθήνα πρέπει να επιμείνει στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, χωρίς να αφήνει αναξιοποίητα τα διαθέσιμα νομικά εργαλεία, ενώ στα εργαλεία που θέτει προς εξέταση περιλαμβάνονται η αξιοποίηση της μέσης γραμμής ως βάσης επιχειρηματολογίας σε περιοχές όπου δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία οριοθέτησης, καθώς και η κατάθεση των σχετικών συντεταγμένων στον ΟΗΕ.
Αναφέρεται επίσης στον νόμο 4001/2011, γνωστό ως νόμο Μανιάτη, ως μέρος του ελληνικού νομικού πλαισίου που, κατά την άποψή του, πρέπει να συνεκτιμηθεί.
Παράλληλα, θέτει το ζήτημα της επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια και της θέσπισης συνορεύουσας ζώνης έως τα 24 ναυτικά μίλια. Η δεύτερη, ωστόσο, έχει συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής βάσει του διεθνούς δικαίου και δεν ταυτίζεται με επέκταση της χωρικής θάλασσας.
«Η Τουρκία θέλει να γίνει το μεγάλο αφεντικό»
Ο κ. Λιακάκος θεωρεί ότι η κύρωση του μνημονίου από την ανατολική Λιβύη δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια τυπική κοινοβουλευτική εξέλιξη χωρίς ευρύτερες συνέπειες. Όπως λέει, η Τουρκία κατάφερε να προσεγγίσει μια πλευρά της Λιβύης που στο παρελθόν διατηρούσε αποστάσεις από τη συμφωνία του 2019.
«Η νέα κύρωση δεν δεσμεύει την Ελλάδα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο», σημειώνει δίνοντας έμφαση στην εθνική θέση ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να μεταβάλει τα δικαιώματα τρίτων κρατών ούτε να ανατρέψει τη γεωγραφία της περιοχής.
Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η ελληνική πλευρά δεν πρέπει να υποτιμήσει τη στρατηγική διάσταση των τουρκικών κινήσεων. «Βλέπουμε ότι η Τουρκία στην περιοχή συνδυάζει στρατιωτική παρουσία, πολιτική διπλωματία», αναφέρει, περιγράφοντας μια πολιτική που, κατά την εκτίμησή του, αξιοποιεί παράλληλα στρατιωτικά μέσα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, οικονομικές συμφωνίες και διπλωματικές επαφές.
«Η Τουρκία θέλει να γίνει επικυρίαρχος της Ανατολικής Μεσογείου και όλοι οι άλλοι να είναι junior partners και να ζητάνε την άδειά της», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη στρατηγική της Άγκυρας.
Το στοίχημα της επόμενης μέρας είναι σύμφωνα με την ανάλυση του, η Ελλάδα να συνδυάσει την απόρριψη του μνημονίου με ενεργές πρωτοβουλίες που θα έχουν έμπρακτο αποτύπωμα όπως η εμβάθυνση των συνομιλιών με την Αίγυπτο, η τεκμηρίωση της θέσης για τα δικαιώματα των νησιών, η αξιοποίηση των νομικών προηγουμένων και η εντατική διπλωματική κινητοποίηση στον ΟΗΕ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου