Ένα νέο αποταμιευτικό και επενδυτικό εργαλείο για ανηλίκους εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, με τα μέτρα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), το οποίο αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες στη Βουλή. Πρόκειται για τον Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων (ΑΕΛΑ), μέσω του οποίου το Δημόσιο θα αντιστοιχίζει τις εισφορές της οικογένειας, καταβάλλοντας το ίδιο ποσό έως ένα συγκεκριμένο ετήσιο όριο.
Με το αρχικό πλαφόν να διαμορφώνεται στα 1.200 ευρώ από την πλευρά του κράτους, μια οικογένεια που αποταμιεύει 100 ευρώ κάθε μήνα για το παιδί της θα βλέπει το ποσό να διπλασιάζεται. Έτσι, σε έναν χρόνο θα συγκεντρώνονται 2.400 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται οι ενδεχόμενες επενδυτικές αποδόσεις.
Το ανώτατο ποσό της κρατικής ενίσχυσης δεν θα παραμείνει σταθερό, καθώς προβλέπεται αύξησή του κατά 10% ανά πενταετία. Η δυνατότητα δημιουργίας των λογαριασμών αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές του 2027 και θα αφορά αρχικά παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2025 και μετά.
Ποια παιδιά δικαιούνται τον νέο λογαριασμό
Ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων θα μπορεί να ανοίγεται από τον νόμιμο εκπρόσωπο του παιδιού, πριν από τη συμπλήρωση των δύο ετών του. Δικαιούχοι είναι ανήλικοι με ελληνική ιθαγένεια ή με ιθαγένεια κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι είναι φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας.
Η δημιουργία του λογαριασμού θα γίνεται μέσω κατάλληλου χρηματοπιστωτικού φορέα. Ως πάροχοι μπορούν να λειτουργούν τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστικές επιχειρήσεις και άλλοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Δεν θα είναι απαραίτητο να καταβάλλουν χρήματα αποκλειστικά οι γονείς. Εισφορές θα μπορούν να πραγματοποιούν φυσικά και νομικά πρόσωπα, όπως παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς, νονοί, αλλά και επιχειρήσεις. Το συνολικό ετήσιο όριο των ιδιωτικών εισφορών για κάθε παιδί ορίζεται στα 10.000 ευρώ.
Η κρατική συμμετοχή θα αντιστοιχεί στο ποσό που καταβάλλεται από ιδιώτες, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως κατά την αρχική περίοδο εφαρμογής. Η πίστωση της κρατικής ενίσχυσης θα πραγματοποιείται εντός 30 ημερών από κάθε ιδιωτική καταβολή.
Για παράδειγμα, εάν οι γονείς αποταμιεύουν 100 ευρώ τον μήνα, συγκεντρώνουν 1.200 ευρώ σε έναν χρόνο και το κράτος προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ. Αν, αντίθετα, η οικογένεια καταθέσει 5.000 ευρώ, η δημόσια συμμετοχή δεν θα φτάσει τα 5.000 ευρώ, αλλά θα περιοριστεί στο ανώτατο προβλεπόμενο ποσό των 1.200 ευρώ.
Πού επενδύονται τα χρήματα και ποια προφίλ υπάρχουν
Τα ποσά που συγκεντρώνονται στον λογαριασμό δεν θα παραμένουν απλώς ως καταθέσεις, αλλά θα επενδύονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Στις επιλέξιμες επιλογές περιλαμβάνονται αμοιβαία κεφάλαια και ETF, καθώς και μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Αντίθετα, δεν επιτρέπονται επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία, παράγωγα, προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες εναλλακτικές μορφές επένδυσης. Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς αντιμετωπίζονται ως μετρητά και δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 5% του χαρτοφυλακίου, με ορισμένες εξαιρέσεις. Παράλληλα, προβλέπονται κανόνες διασποράς και όρια έκθεσης, ώστε να περιορίζεται η εξάρτηση των χρημάτων από μία μετοχή ή μία αγορά.
Ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος θα επιλέγει το επενδυτικό προφίλ του λογαριασμού, καθορίζοντας την αναλογία μεταξύ επενδύσεων σταθερού εισοδήματος και μετοχών. Συγκεκριμένα, προβλέπονται τέσσερα μοντέλα:
Συντηρητικό: 100% επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 0% μετοχές.
Ισορροπημένο: 70% σταθερό εισόδημα και 30% μετοχές.
Αναπτυξιακό: 30% σταθερό εισόδημα και 70% μετοχές.
Δυναμικό: 100% μετοχές.
Εάν ο γονέας δεν επιλέξει κάποιο από τα διαθέσιμα μοντέλα, θα εφαρμόζεται αυτομάτως το αναπτυξιακό προφίλ, το οποίο συνοδεύεται από κεφαλαιακή προστασία των εισφορών. Τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση, η προεπιλεγμένη επιλογή θα μεταβαίνει αυτόματα στο ισορροπημένο μοντέλο, εκτός εάν δηλωθεί διαφορετική επιλογή.
Σε κάθε περίπτωση, κατά την τελευταία τριετία πριν από τη συμπλήρωση των 18 ετών θα επιτρέπεται η μετάβαση σε επενδυτικό προφίλ χαμηλότερου κινδύνου, ανεξάρτητα από τις προηγούμενες επιλογές.
Ποιες εισφορές καλύπτει η εγγύηση κεφαλαίου
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου λογαριασμού είναι η πρόβλεψη κεφαλαιακής προστασίας. Η εγγύηση καλύπτει τις ιδιωτικές εισφορές μέχρι το ετήσιο ποσό που δικαιούται κρατική αντιστοίχιση, δηλαδή αρχικά έως 1.200 ευρώ, καθώς και το αντίστοιχο ποσό που καταβάλλει το Δημόσιο.
Κατά τη συμπλήρωση του 18ου έτους, η αξία των επενδύσεων που έχουν αποκτηθεί με αυτά τα χρήματα δεν θα πρέπει να είναι μικρότερη από το αρχικό ονομαστικό τους ποσό.
Η προστασία, ωστόσο, δεν επεκτείνεται αυτομάτως σε εισφορές που υπερβαίνουν το όριο της κρατικής αντιστοίχισης. Για τα επιπλέον ποσά μπορεί να προβλεφθεί ξεχωριστή κεφαλαιακή προστασία, με πρόσθετη χρέωση για τον ιδιώτη.
Η συγκεκριμένη κάλυψη παρέχεται μέσω ανέκκλητης δέσμευσης από πιστωτικό ίδρυμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή ασφαλιστική επιχείρηση και προβλέπεται ότι εξακολουθεί να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου. Το κόστος της τιμολογείται χωριστά και εμφανίζεται διακριτά στον ενιαίο δείκτη κόστους.
Πόσο κοστίζει και πώς ελέγχονται οι χρεώσεις
Για την προεπιλεγμένη επενδυτική επιλογή, το συνολικό ετήσιο κόστος δεν μπορεί να ξεπερνά το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού. Από το συγκεκριμένο όριο εξαιρούνται οι φόροι, τα τέλη των ρυθμιζόμενων αγορών και η χρέωση για την κεφαλαιακή προστασία.
Προκειμένου οι γονείς να έχουν σαφή εικόνα των επιβαρύνσεων, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει κάθε χρόνο συγκριτικό πίνακα με το κόστος των προεπιλεγμένων επενδυτικών επιλογών όλων των παρόχων. Ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να ενημερώνεται για τον πίνακα πριν υπογράψει τη σύμβαση.
Πότε επιτρέπονται οι αναλήψεις και πώς προστατεύονται τα χρήματα
Βασικός κανόνας είναι ότι τα χρήματα παραμένουν δεσμευμένα μέχρι την ενηλικίωση του παιδιού. Ανάληψη πριν από τη συμπλήρωση των 18 ετών θα επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως ο θάνατος του γονέα ή του νόμιμου εκπροσώπου, ο θάνατος του δικαιούχου ή η ύπαρξη σοβαρών λόγων υγείας του παιδιού.
Μέχρι τότε, τα δικαιώματα του ανηλίκου δεν μπορούν να ενεχυριαστούν, να εκχωρηθούν ή να κατασχεθούν, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Επιπλέον, ο λογαριασμός δεν αποτελεί μέρος της πτωχευτικής περιουσίας του γονέα ή του κηδεμόνα.
Εάν πραγματοποιηθεί ανάληψη κατά παράβαση των προβλεπόμενων περιορισμών, ο δικαιούχος υποχρεούται να επιστρέψει στο Δημόσιο το σύνολο των χρημάτων που έχει καταβάλει μέχρι εκείνη τη στιγμή, μαζί με τις αντίστοιχες αποδόσεις τους. Ο λογαριασμός, πάντως, δεν κλείνει και εξακολουθεί να λειτουργεί με το υπόλοιπο κεφάλαιο. Η κρατική ενίσχυση μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά όταν πραγματοποιηθούν νέες ιδιωτικές εισφορές.
Τα φορολογικά κίνητρα και η ενηλικίωση
Οι ιδιωτικές εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως δεν θεωρούνται εισόδημα του ανηλίκου και δεν συνυπολογίζονται για την αξιολόγηση εισοδηματικών ή κοινωνικών κριτηρίων. Η ίδια αντιμετώπιση ισχύει και για την κρατική συνεισφορά.
Παράλληλα, οι καταβολές απαλλάσσονται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ δεν επιβάλλεται φόρος εισοδήματος στα μερίσματα, στους τόκους και στις υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό.
Σε σχέση με το αρχικό κείμενο που είχε τεθεί σε διαβούλευση, ωστόσο, αφαιρέθηκε η ρητή πρόβλεψη εξαίρεσης των εισφορών από τα τεκμήρια του πόθεν έσχες. Αυτό σημαίνει ότι δεν προβλέπεται απαλλαγή από τον έλεγχο της προέλευσης των χρημάτων.
Όταν το παιδί συμπληρώσει τα 18 χρόνια, ο λογαριασμός μετατρέπεται σε προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα του ίδιου. Τότε θα μπορεί να επιλέξει είτε να αποσύρει ολόκληρο το ποσό είτε να μεταφέρει τα χρήματα σε καταθετικό λογαριασμό, επενδυτικό λογαριασμό ή επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν. Θα υπάρχει επίσης η δυνατότητα μερικής ανάληψης.
Η ανάληψη ή η μεταφορά των χρημάτων δεν θα φορολογείται. Εάν επιλεγεί η μεταφορά σε άλλο επενδυτικό λογαριασμό, θα διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και η συγκεκριμένη κίνηση δεν θα θεωρείται νέα εισφορά.
Η δυνατότητα αυτοδιαχείρισης και η διακοπή των καταβολών
Πέρα από τα τέσσερα έτοιμα επενδυτικά μοντέλα που θα διαθέτουν οι πάροχοι, οι γονείς ή οι νόμιμοι εκπρόσωποι θα μπορούν να επιλέξουν και την αυτοδιαχείριση του χαρτοφυλακίου, εφόσον διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και επιθυμούν να καθορίζουν οι ίδιοι τις επενδύσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, οι άμεσες τοποθετήσεις σε μετοχές και ομόλογα δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου. Θα επιτρέπεται επίσης η επιλογή αμοιβαίων κεφαλαίων και ETF, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα όρια του επενδυτικού προφίλ.
Η αυτοδιαχείριση δεν σημαίνει, πάντως, ότι ο γονέας θα μπορεί να πραγματοποιεί ανεξέλεγκτα οποιαδήποτε συναλλαγή. Ο πάροχος θα ελέγχει κάθε επενδυτική εντολή πριν από την εκτέλεσή της και θα απορρίπτει όσες παραβιάζουν τους κανόνες του νομοσχεδίου. Θα παρακολουθεί επίσης τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου και τη συμμόρφωσή του με το επιλεγμένο προφίλ και τις προβλέψεις διασποράς, πραγματοποιώντας ελέγχους τουλάχιστον ανά τρίμηνο.
Αν μια οικογένεια σταματήσει να καταβάλλει χρήματα, δεν προβλέπεται ποινή, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού. Το κεφάλαιο που έχει ήδη συγκεντρωθεί παραμένει επενδυμένο και οι αποδόσεις εξακολουθούν να πιστώνονται. Απλώς, το Δημόσιο δεν καταβάλλει νέα ενίσχυση όσο δεν πραγματοποιούνται ιδιωτικές εισφορές. Εάν οι καταβολές ξεκινήσουν ξανά, ενεργοποιείται εκ νέου και η κρατική αντιστοίχιση, εντός των ετήσιων ορίων.
Πώς θα αυξάνεται η κρατική ενίσχυση ανά πενταετία
Το ανώτατο ποσό που θα καταβάλλει το Δημόσιο δεν θα παραμείνει σταθερό στα 1.200 ευρώ, αλλά θα αυξάνεται κατά 10% κάθε πέντε χρόνια. Με βάση τον προβλεπόμενο μηχανισμό, η κλιμάκωση διαμορφώνεται ως εξής:
Αρχική περίοδος: έως 1.200 ευρώ ετησίως.
Μετά την πρώτη πενταετία: έως 1.320 ευρώ.
Μετά τη δεύτερη πενταετία: έως 1.452 ευρώ.
Μετά την τρίτη πενταετία: έως 1.597,20 ευρώ.
Η αύξηση αφορά αποκλειστικά το ανώτατο όριο της κρατικής συνεισφοράς και όχι κάποια υποχρεωτική καταβολή από την οικογένεια. Οι γονείς και οι υπόλοιποι ιδιώτες θα μπορούν να καταθέτουν όσα χρήματα επιθυμούν, από 10 ή 100 ευρώ τον χρόνο έως το συνολικό όριο των 10.000 ευρώ. Το Δημόσιο θα προσθέτει κάθε φορά ποσό ίσο με την ιδιωτική εισφορά, μέχρι το εκάστοτε πλαφόν.
Έτσι, εάν μια οικογένεια καταθέτει 1.200 ευρώ ετησίως κατά την αρχική περίοδο, το κράτος θα προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ, δημιουργώντας συνολικό κεφάλαιο 2.400 ευρώ πριν από τις επενδυτικές αποδόσεις.
Μετά την πρώτη πενταετία, εφόσον το κρατικό όριο έχει αυξηθεί στα 1.320 ευρώ, η οικογένεια θα πρέπει να καταθέσει τουλάχιστον το ίδιο ποσό μέσα στη χρονιά για να λάβει τη μέγιστη ενίσχυση. Σε αυτή την περίπτωση, το συνολικό ετήσιο κεφάλαιο θα φτάνει τα 2.640 ευρώ, πριν από τις αποδόσεις.
Αν, αντίθετα, η οικογένεια καταθέσει μόνο 600 ευρώ σε μια χρονιά, το Δημόσιο θα προσθέσει επίσης 600 ευρώ, ανεξάρτητα από το υψηλότερο διαθέσιμο όριο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου