Μπορεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν να παραμένει ο απόλυτος κυρίαρχος στη Ρωσία, ωστόσο ορισμένοι από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της χώρας συζητούν ήδη την επόμενη ημέρα χωρίς εκείνον. Πίσω από κλειστές πόρτες, οι ολιγάρχες εξετάζουν το ενδεχόμενο να ανακτήσουν τη χαμένη πολιτική τους επιρροή, αποφεύγοντας κάθε ανοιχτή σύγκρουση με το Κρεμλίνο.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, η συζήτηση αυτή αντανακλά τη δυσαρέσκεια που έχει συσσωρευτεί σε τμήματα της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει την ελευθερία κινήσεων των ολιγαρχών, ενώ η οικονομική τους ισχύς δεν συνοδεύεται πλέον από την πολιτική επιρροή που απολάμβαναν στο παρελθόν.
Χαρακτηριστική ήταν η εικόνα στις 24 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ώρες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ο Πούτιν συγκέντρωσε στο Κρεμλίνο δεκάδες από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της χώρας και τους κάλεσε να στηρίξουν την οικονομία.

Το Κρεμλίνο
unsplash.comΑπό την παντοδυναμία στην απόλυτη εξάρτηση
Κανείς δεν πήρε τον λόγο. Η σιωπή εκείνης της συνάντησης αποτυπώνει πόσο έχουν αλλάξει οι ισορροπίες από τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες μπορούσαν να επηρεάζουν κυβερνητικές αποφάσεις και να διαμορφώνουν πολιτικές συμμαχίες.
Μετά την ανάληψη της προεδρίας το 2000, ο Πούτιν περιόρισε συστηματικά την ανεξαρτησία τους. Η φυλάκιση του άλλοτε ισχυρότερου Ρώσου επιχειρηματία Μιχαήλ Χοντορκόφσκι το 2003 αποτέλεσε προειδοποίηση για όσους θα επιχειρούσαν να αμφισβητήσουν την εξουσία του.
Έκτοτε, η σχέση του Κρεμλίνου με την επιχειρηματική ελίτ βασίζεται σε ένα σύστημα ανταμοιβών και κυρώσεων. Όσοι παραμένουν πιστοί εξασφαλίζουν επικερδείς κρατικές συμβάσεις, ενώ οι επικριτές του πολέμου κινδυνεύουν να χάσουν περιουσιακά στοιχεία.
Το παράδοξο είναι ότι ο πλούτος των Ρώσων δισεκατομμυριούχων έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ. Σύμφωνα με το Forbes, αριθμούν πλέον 155, με συνολική περιουσία που πλησιάζει τα 700 δισ. δολάρια. Ωστόσο, τα χρήματα δεν τους εξασφαλίζουν την επιρροή του παρελθόντος.
«Δεν έχουν χαρτιά, δεν συμμετέχουν στο παιχνίδι», αναφέρει στο BBC ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ, εξηγώντας ότι η σημερινή τους θέση εξαρτάται από τις σχέσεις τους με τον Πούτιν και όχι το αντίστροφο.
Τα τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα
Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επίκειται αποχώρηση του Ρώσου προέδρου, αναλυτές που συνομιλούν με την επιχειρηματική ελίτ διακρίνουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για το μελλοντικό πολιτικό σύστημα της χώρας.
Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η διατήρηση ενός αυταρχικού καθεστώτος υπό νέο ηγέτη. Το δεύτερο αφορά μια δημοκρατική μετάβαση, την οποία αρκετοί αναλυτές θεωρούν λιγότερο πιθανή, λόγω της αποδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών.
Το τρίτο σενάριο προβλέπει επιστροφή σε ένα σύστημα όπου ισχυρές επιχειρηματικές ομάδες θα αποκτήσουν ξανά καθοριστικό ρόλο στη διακυβέρνηση, θυμίζοντας τη Ρωσία της δεκαετίας του 1990. Αυτή η προοπτική φαίνεται να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μεταξύ ορισμένων ολιγαρχών.
«Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή που τους άκουγαν, δεν τους αφαιρούσαν περιουσιακά στοιχεία και γνώριζαν τους κανόνες του παιχνιδιού», εξηγεί η αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο.
Η ίδια εκτιμά ότι ένας ενδεχόμενος διάδοχος του Πούτιν θα ήταν αρχικά πιο αδύναμος πολιτικά, δημιουργώντας περιθώρια για νέες ισορροπίες ανάμεσα στο κράτος και τα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλάντιμιρ Πούτιν. (AP Photo/Pavel Bednyakov, Pool)
Pool APΗ παρέμβαση Μέλνιτσενκο και ο φόβος της σύγκρουσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια της αλλαγής κλίματος ήταν η δημόσια παρέμβαση του δισεκατομμυριούχου Αντρέι Μέλνιτσενκο, ο οποίος σε συνέντευξή του στον Economist υποστήριξε την ανάγκη τερματισμού της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης στη Ρωσία.
Παρότι δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν και επανέλαβε ορισμένες θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο, η τοποθέτησή του προκάλεσε αίσθηση λόγω της σπανιότητας τέτοιων παρεμβάσεων από ισχυρούς Ρώσους επιχειρηματίες.
Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, που του πήρε τη συνέντευξη, θεωρεί ότι ο Μέλνιτσενκο εξέφρασε προβληματισμούς που δεν περιορίζονται στον ίδιο. Όπως αναφέρει, αρκετοί από τους πλουσιότερους Ρώσους αισθάνονται ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει τη χώρα σε αδιέξοδο, χωρίς σαφή προοπτική για το μέλλον.
Η μεταστροφή αποτυπώνεται ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι αναφέρονται ιδιωτικά στον πρόεδρο. Σύμφωνα με την Προκοπένκο, οι παλαιότερες προσφωνήσεις σεβασμού έχουν σε κάποιες περιπτώσεις αντικατασταθεί από τον χαρακτηρισμό «παππούς», με μια δόση περιφρόνησης.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι προετοιμάζεται κάποια οργανωμένη αμφισβήτηση της εξουσίας του. Ο φόβος της φυλάκισης και της απώλειας περιουσιών παραμένει ισχυρός, με τους περισσότερους επιχειρηματίες να αποφεύγουν οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να θεωρηθεί απειλή για το Κρεμλίνο.
Οι ολιγάρχες μπορεί να σκέφτονται ήδη τη Ρωσία μετά τον Πούτιν, αλλά δεν φαίνονται διατεθειμένοι να επισπεύσουν αυτή τη μετάβαση. Εκείνο που μένει να φανεί είναι αν, όταν αλλάξει η ηγεσία, θα μπορέσουν να διεκδικήσουν ξανά θέση στο κέντρο των πολιτικών αποφάσεων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου