H συνταξιοδότηση δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά μια νέα αφετηρία που διαρκεί πλέον δεκαετίες. Αυτό διαπίστωσε ο Τζο Κασιάνι, ένας 77χρονος ψυχολόγος, που ονειρευόταν ανέκαθεν να παίξει ντραμς. Όμως, με το απαιτητικό επαγγελματικό του πρόγραμμα, δεν είχε ποτέ τον χρόνο να κυνηγήσει αυτό το πάθος. Το 2019, αποσύρθηκε από την κλινική του εργασία και κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αγόρασε ένα σετ ηλεκτρονικών ντραμς, κάνοντας εξάσκηση με ακουστικά, για να μην ενοχλεί τη σύζυγό του. Σήμερα, διαθέτει ένα ηχομονωμένο στούντιο πίσω από το σπίτι του στο Σαν Ντιέγκο και παίζει με μια μπάντα μία φορά την εβδομάδα, σε ένα τοπικό κέντρο ηλικιωμένων.
«Όλη μου η ζωή ήταν τόσο εγκεφαλική και απλώς λατρεύω τη σωματική ενέργεια που απαιτούν τα ντραμς», δηλώνει ο ίδιος. Ο κ. Κασιάνι θα μπορούσε να θεωρηθεί μια ιστορία επιτυχίας στον κόσμο της συνταξιοδότησης, καθώς πληροί όλα τα κριτήρια που οι ειδικοί θεωρούν καθοριστικά για μια γεμάτη τρίτη ηλικία: αίσθηση σκοπού, κοινωνικοποίηση και έντονη πνευματική και σωματική δραστηριότητα.
Αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι. Ο κ. Κασιάνι, του οποίου η ιστοσελίδα «Living to 100 Club» εστιάζει στην καλή γήρανση, γνώριζε καλά την κυρίαρχη αντίληψη ότι τα γηρατειά ισοδυναμούν με μια σταθερή σωματική και πνευματική παρακμή. Αν και αναγνωρίζει ότι αυτό συχνά αποτελεί μέρος των τελευταίων ετών της ζωής, αντιδρά σε μια κουλτούρα συνταξιοδότησης όπου «μιλάμε συνεχώς για όσα χάνουμε». «Μου αρέσει να ρίχνω τους προβολείς σε όσα κερδίζουμε», τονίζει.
Τι δείχνουν οι έρευνες για τη σύνταξη και τον εγκέφαλο
Καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και ο πληθυσμός γηράσκει – το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία 50 χρόνια – η συνταξιοδότηση μετριέται πλέον για πολλούς σε δεκαετίες και όχι σε χρόνια. Η κατανόηση του πόσο έλεγχο έχουμε σε αυτό το στάδιο της ζωής, αποκτά νέα, επείγουσα σημασία.
Ψυχική υγεία στην τρίτη ηλικία
Η μέτρηση της επίδρασης της συνταξιοδότησης στις σωματικές, γνωστικές και ψυχικές ικανότητες είναι ένα σύνθετο εγχείρημα. Απαιτεί τον διαχωρισμό παραγόντων, όπως η επαγγελματική ικανοποίηση, η εκούσια ή ακούσια αποχώρηση από την εργασία, η οικονομική σταθερότητα και οι συνήθειες υγείας, όπως το κάπνισμα. Επιπλέον, είναι δύσκολο να διαχωριστούν οι επιπτώσεις της ίδιας της γήρανσης από εκείνες της αποχώρησης από τον εργασιακό χώρο.
Παρ’ όλα αυτά, μια ανάλυση 22 μελετών (που διεξήχθησαν μεταξύ 2013 και 2023 σε διάφορες χώρες) υποδηλώνει ότι «η συνταξιοδότηση τείνει να μειώνει τη γνωστική λειτουργία και να αυξάνει τον ρυθμό έκπτωσής της». Η διεθνής μελέτη, με επικεφαλής χιλιανούς ερευνητές, σημείωσε ωστόσο ότι απαιτούνται περαιτέρω έρευνες για οριστικά συμπεράσματα. Τα ευρήματα είναι εξίσου ανάμεικτα και στον τομέα της σωματικής υγείας, καθώς πολλά εξαρτώνται από το είδος της εργασίας: η συνταξιοδότηση δείχνει περισσότερα οφέλη για όσους εγκαταλείπουν σωματικά, απαιτητικά επαγγέλματα ή κακές συνθήκες εργασίας.
Εκεί που η έρευνα είναι κατηγορηματική είναι στον τρόπο αποχώρησης. Όσοι εξαναγκάζονται σε συνταξιοδότηση από καριέρες που τους πρόσφεραν υψηλή ικανοποίηση και αποτελούσαν βασικό στοιχείο της ταυτότητάς τους, έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη, σε σύγκριση με εκείνους που αποχωρούν οικειοθελώς.
Η δύναμη του σκοπού και οι «μικρές» καθημερινές χαρές
Παρότι ο ακριβής αντίκτυπος της σύνταξης είναι δύσκολο να απομονωθεί, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για το πώς μπορούμε να κάνουμε τα τελευταία στάδια της ζωής όσο το δυνατόν πιο υγιή. Οι ουσιαστικές, κοινωνικές επαφές είναι ζωτικής σημασίας, με την ποιότητα και όχι την ποσότητα, να παίζει τον πρωταρχικό ρόλο. Η συμμετοχή σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα, που συναντώνται τακτικά, συνδέεται άμεσα με καλύτερη σωματική και ψυχική ευεξία.
Ενεργοί πολίτες μεγαλύτερης ηλικίας στον κόσμο των μέσων
Ακόμη πιο καθοριστική, αν και πιο δύσκολη στον ορισμό της, είναι η αίσθηση του σκοπού. Μελέτες δείχνουν ότι προβλέπει καλύτερη σωματική υγεία και προστατεύει από τη γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Έλιοτ Μ. Φρίντμαν, καθηγητής γεροντολογίας στο Πανεπιστήμιο Περντιού, ο σκοπός τείνει να φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Σε έρευνά του, που ανέλυσε δεδομένα μιας δεκαετίας από 9.800 Αμερικανούς, διαπιστώθηκε ότι «οι ευκαιρίες για σκοπό και νόημα στη μετέπειτα ζωή είναι λιγότερες, καθώς οι ηλικιωμένοι αναμένεται να αποσυρθούν σταδιακά από την κοινωνία».
Δε χρειάζεται, όμως, ο σκοπός να είναι ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο. «Το να εστιάζετε στα μικρά πράγματα, που σας κάνουν να θέλετε να σηκωθείτε από το κρεβάτι το πρωί, είναι ένας απλούστερος τρόπος να το δείτε», εξηγεί η Πατρίσια Α. Τόμας, αναπληρώτρια καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Περντιού. «Είναι οι μικρές πράξεις που μπορούν να έχουν βαθύ νόημα και να συμβάλουν στην καλύτερη γνωστική λειτουργία και τη μακροζωία».
Από τη νοσηλευτική στη συγγραφή στα 95: Το παράδειγμα της Αϊλίν Τόμας
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γιαγιά της καθηγήτριας Τόμας, η 95χρονη Αϊλίν Βεσέλκα Τόμας. Συνταξιοδοτήθηκε από τη θέση της νοσηλεύτριας πλήρους απασχόλησης στα 70 της, μετά τον θάνατο του συζύγου της. Συνέχισε, όμως, να εργάζεται με μερική απασχόληση μέχρι τα 88 της, ενώ παράλληλα εντάχθηκε σε μια ομάδα συγγραφής, με καθοδήγηση από επαγγελματίες συγγραφείς και ταξίδεψε πολύ.
Πρόσφατα, ολοκλήρωσε ένα ιστορικό μυθιστόρημα για την κατάκτηση του Μεξικού, το οποίο έγινε δεκτό από εκδοτικό οίκο. «Ήθελα να γράψω αυτό το βιβλίο χρόνια πριν ξεκινήσω, αλλά ήμουν πολύ απασχολημένη με τη δουλειά και την οικογένειά μου», ανέφερε η ίδια. Αν και η ίδια δε νιώθει ότι η συγγραφή την κράτησε πνευματικά πιο οξυδερκή, «οι άλλοι γύρω μου πιστεύουν ότι το έκανε».
Η σύνταξη ως γέφυρα και όχι ως οριστική έξοδος
Η πορεία της κυρίας Τόμας αποτυπώνει δύο σύγχρονες τάσεις που επιβραδύνουν τη φθορά: την εργασία-γέφυρα (μερική απασχόληση μετά τη σύνταξη) και τη διά βίου μάθηση. Στη Σουηδία, για παράδειγμα, το ποσοστό των ατόμων που συνεχίζουν να εργάζονται, αφότου αρχίσουν να λαμβάνουν σύνταξη, έχει διπλασιαστεί – περίπου το ένα τρίτο των συνταξιούχων παραμένει ενεργό με κάποιον τρόπο. Βέβαια, το όφελος στην υγεία εξαρτάται από το κίνητρο: η εργασία από οικονομική ανάγκη προκαλεί άγχος, σε αντίθεση με την εργασία από ευχαρίστηση.
Η τέχνη του γήρατος
Παρά τις ατομικές προσπάθειες, βέβαια, πολλοί παράγοντες παραμένουν εκτός ελέγχου, όπως η κοινωνικοοικονομική τάξη και η έλλειψη προσιτών δομών φροντίδας. Το Κέντρο Μακροζωίας του Στάνφορντ προτείνει έναν νέο «Χάρτη Ζωής», όπου η εκπαίδευση, η εργασία και ο ελεύθερος χρόνος θα αλληλεπικαλύπτονται καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου. «Οι ζωές των 100 ετών θα είναι συνηθισμένες για όσους γεννιούνται σήμερα, αλλά οι θεσμοί μας σχεδιάστηκαν όταν η ζωή διαρκούσε το μισό», αναφέρει η έκθεση.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα, ωστόσο, είναι ότι η ποιότητα της συνταξιοδότησης χτίζεται πολύ πριν τα 65. Η περιέργεια για τον κόσμο, ο εθελοντισμός και οι φιλίες καλλιεργούνται νωρίς. Όπως εύστοχα συνοψίζει η Μπαογουέν Σούε, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο University College του Λονδίνου, «η ζωή σας μετά τη σύνταξη ξεκίνησε ήδη από τότε που ήσασταν μωρό».
Με πληροφορίες από The New York Times
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου