Όλο και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι, ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης της συντρόφου τους, πολλοί άνδρες περνούν από ορμονικές και νευρολογικές μεταβολές που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους και μπορούν να έχουν συνέπειες για την ευημερία του παιδιού. Και όσο πιο ενεργός είναι ο πατέρας στη φροντίδα του βρέφους, τόσο βαθύτερες φαίνεται να είναι αυτές οι αλλαγές.
Η εικόνα αυτή θυμίζει, σε έναν βαθμό, τις βιολογικές μεταμορφώσεις που συνοδεύουν τη μητρότητα. Η διαφορά είναι ότι στους άνδρες οι διεργασίες αυτές είναι πιο διακριτικές, αλλά το ίδιο υπαρκτές. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο φροντιστικός πατέρας δεν αποτελεί μια σύγχρονη κοινωνική εφεύρεση, αλλά μια συμπεριφορά με βαθιές βιολογικές ρίζες, αναφέρει το BBC News.
Τα πρώτα στοιχεία ήρθαν από μελέτες σε άλλα θηλαστικά, στα τέλη του 20ού αιώνα. Ερευνητές παρατήρησαν ότι αρσενικά ζώα, μεταξύ αυτών και άλλα πρωτεύοντα, παρουσίαζαν σαφείς ορμονικές μεταβολές όταν συμμετείχαν ενεργά στη φροντίδα των μικρών τους. Σε αυτές περιλαμβάνονταν αυξομειώσεις σε ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η βαζοπρεσίνη και η προλακτίνη, ουσίες που παραδοσιακά είχαν συνδεθεί κυρίως με τη μητρότητα.
Μείωση της τεστοστερόνης
Η πρώτη μελέτη που κατέδειξε ορμονικές αλλαγές και στους ανθρώπους δημοσιεύθηκε το 2000 από τις Καναδές ερευνήτριες Katherine Wynne-Edwards και Anne Storey. Αργότερα, όταν ο Αμερικανός ανθρωπολόγος Lee Gettler ασχολήθηκε με το πεδίο, είχε ήδη διαμορφωθεί η εικόνα ότι οι πατέρες έχουν χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης από τους άνδρες χωρίς παιδιά. Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παρέμενε: οι άνδρες με χαμηλότερη τεστοστερόνη είναι απλώς πιο πιθανό να γίνουν πατέρες ή η ίδια η μετάβαση στην πατρότητα πυροδοτεί αυτή τη βιολογική αλυσίδα αλλαγών;
Για να απαντηθεί το ερώτημα, ο Gettler συνεργάστηκε με ερευνητές που συμμετείχαν σε μια μακροχρόνια μελέτη στο Cebu των Φιλιππίνων. Το 2005 συλλέχθηκαν δείγματα σάλιου από 624 άνδρες, με μέση ηλικία τα 21 έτη, οι οποίοι τότε δεν είχαν σύντροφο. Τα επίπεδα τεστοστερόνης μετρήθηκαν ξανά τέσσερα χρόνια αργότερα. Οι ερευνητές ήθελαν να δουν αν όσοι στο μεταξύ είχαν γίνει πατέρες εμφάνιζαν χαμηλότερη τεστοστερόνη και αν οι τιμές αυτές μειώνονταν ακόμη περισσότερο σε όσους αφιέρωναν περισσότερες ώρες στη φροντίδα του παιδιού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι συνέβαιναν και τα δύο.
Οι άνδρες που είχαν αποκτήσει παιδί παρουσίαζαν αισθητά χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης από όσους δεν είχαν γίνει πατέρες. Παράλληλα, οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφονταν σε εκείνους που περνούσαν περισσότερο χρόνο φροντίζοντας τα βρέφη τους. Ακόμη χαμηλότερα επίπεδα παρατηρήθηκαν και στους πατέρες που μοιράζονταν το κρεβάτι με τα μωρά τους.
Τα ευρήματα αυτά δεν είναι μεμονωμένα. Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η πτώση της τεστοστερόνης κατά την εγκυμοσύνη της συντρόφου συνδέεται με μεγαλύτερη επένδυση στη σχέση, υψηλότερη δέσμευση και μεγαλύτερη ικανοποίηση μετά τη γέννηση του παιδιού. Έχει επίσης φανεί ότι τα επίπεδα της ορμόνης σχετίζονται με την αντίδραση των ανδρών στο κλάμα του βρέφους, επηρεάζοντας το πόσο άμεσα και ευαίσθητα ανταποκρίνονται. Το 2018, ερευνητές από το εργαστήριο του Gettler κατέληξαν ότι οι πατέρες με χαμηλότερη τεστοστερόνη τείνουν να εμπλέκονται περισσότερο στη φροντίδα βρεφών και νηπίων.
Πότε ξεκινούν οι αλλαγές
Το επόμενο ερώτημα ήταν πότε ξεκινούν αυτές οι αλλαγές. Ο James K. Rilling, διευθυντής του Laboratory for Human Social Neuroscience στο Emory University, θεωρούσε αρχικά ότι οι μεταβολές θα εμφανίζονταν αφού ο πατέρας περνούσε χρόνο με το μωρό μετά τη γέννησή του. Όταν όμως η ομάδα του εξέτασε μέλλοντες πατέρες μόλις τέσσερις μήνες μετά τη σύλληψη, διαπίστωσε ότι ήδη δύο ορμόνες βρίσκονταν σε χαμηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με ομάδα ελέγχου: η τεστοστερόνη και η βαζοπρεσίνη.
Το εύρημα ήταν απρόσμενο. Μάλιστα, όσο χαμηλότερη ήταν η τεστοστερόνη, τόσο πιο ενεργή ήταν αργότερα η συμμετοχή του πατέρα στη φροντίδα της μητέρας και του παιδιού. Ανάλογη συσχέτιση φάνηκε και για τη βαζοπρεσίνη. Γιατί συμβαίνει αυτό, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Δεν είναι ακόμη σαφές αν πρόκειται για κάποια χημική επίδραση από την έγκυο σύντροφο, για ψυχολογική μετατόπιση που προκαλεί η επίγνωση της επερχόμενης πατρότητας ή για έναν συνδυασμό παραγόντων.
Η ορμόνη της αγάπης
Οι αλλαγές όμως δεν περιορίζονται σε αυτές τις δύο ορμόνες. Πολλές μελέτες έχουν καταγράψει αυξημένα επίπεδα οξυτοκίνης (της αποκαλούμενης «ορμόνης της αγάπης») στους πατέρες, είτε όταν τα παιδιά τους είναι από ενός έως δύο ετών είτε όταν αλληλεπιδρούν με βρέφη κάτω των έξι μηνών. Η αύξηση αυτή φαίνεται να σχετίζεται με τον χρόνο και την ποιότητα της επαφής με το παιδί. Πατέρες που συμμετέχουν περισσότερο σε παιχνίδι και σωματική επαφή με τα παιδιά τους παρουσιάζουν άνοδο της οξυτοκίνης, ενώ παρόμοια μεταβολή έχει καταγραφεί ήδη από την πρώτη στιγμή που κρατούν στην αγκαλιά τους το νεογέννητο. Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος αλληλεπίδρασης: όσο αυξάνεται η ορμόνη, τόσο περισσότερο ο πατέρας εμπλέκεται, και αυτή η εμπλοκή ενισχύει ακόμη περισσότερο την οξυτοκίνη.
Οι ερευνητές εξέτασαν και τα επίπεδα προλακτίνης, μιας ουσίας γνωστής κυρίως για τον ρόλο της στη γαλουχία και τη μητρική φροντίδα. Στον κόσμο των ζώων, όμως, έχει συνδεθεί και με την πατρική μέριμνα σε είδη όπως τα πτηνά, τα ψάρια και κάποιοι πίθηκοι. Το 2023, ομάδα με επικεφαλής την Αμερικανίδα κλινική ψυχολόγο Darby Saxbe διαπίστωσε ότι οι μέλλοντες πατέρες που ένιωθαν ισχυρότερο δεσμό με το αγέννητο παιδί τους είχαν υψηλότερα επίπεδα προλακτίνης, ενώ οι τιμές της πριν από τη γέννηση προέβλεπαν και το πόσο ενεργά θα συμμετείχαν αργότερα στη φροντίδα του παιδιού.
Πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον και το αν αυτές οι ορμονικές μεταβολές αφήνουν αποτύπωμα στον εγκέφαλο. Η Saxbe, σε συνεργασία με ερευνητές στην Ισπανία, σάρωσε τους εγκεφάλους ανδρών που γίνονταν για πρώτη φορά πατέρες πριν και μετά τη γέννηση του παιδιού τους. Οι εικόνες έδειξαν ότι συντελούνταν νευρωνικές αλλαγές, σαν ο εγκέφαλος να προσαρμοζόταν στις νέες εμπειρίες και απαιτήσεις.
Η Saxbe παρομοιάζει τη μετάβαση στην πατρότητα με μια «δεύτερη εφηβεία», δηλαδή μια κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδο κατά την οποία ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται ώστε να ανταποκριθεί σε νέα ερεθίσματα και προκλήσεις.
Σε επόμενη μελέτη διαπιστώθηκε ότι οι άνδρες που ένιωθαν ισχυρότερο δεσμό με το αγέννητο παιδί τους ή σχεδίαζαν να λάβουν μεγαλύτερη γονική άδεια εμφάνιζαν και μεγαλύτερες εγκεφαλικές αλλαγές. Παρόμοια στοιχεία για τη νευρολογική μετάβαση των νέων πατέρων ανέφερε και ο Rilling το 2026.
Το βασικό συμπέρασμα που αναδύεται είναι ότι στην πατρότητα φαίνεται να ισχύει σε μεγάλο βαθμό η λογική «χρησιμοποίησέ το ή χάσε το». Όσο περισσότερο συμμετέχει ένας πατέρας στη φροντίδα, τόσο περισσότερο αλλάζει βιολογικά και νευρολογικά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου